روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٩ - ترجمه

آن خبر كه گفتند رسول را [١]:ما تو را دشنام نداديم و برآن سوگند خوردند.و بعضى ديگر اين ظنّ را تفسير به خيبت كردند،من قولهم:كذب ظنّه اذا خاب، امّا رمّاني و حسن بصرى گفتند:در قيامت مواقف مختلف باشد،در بعضى مواقف ايشان را تمكين كنند از فعل قبايح،و در بعضى نكنند.و گفتند:دروغ ايشان چون دروغ كودك باشد كه از سر دهشت [٢]باشد و تحيّر[سخنى] [٣]دروغ گويد،و مذهب درست آن است كه ايشان ملجأ باشند به آن‌كه دروغ نگويند و هيچ فعل قبيح نكنند.بعضى ديگر گفتند معنى آن‌كه:

الا انّهم هم الكاذبون ،آن است كه[ايشان] [٤]در دنيا گفتند:ما مؤمنيم و دروغ گفتند،منافق بودند.

عبد اللّٰه عبّاس گفت از رسول-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم-شنيدم كه:

چون روز قيامت باشد منادى ندا كند:أين خصماء اللّٰه،خصمان خداى كجااند؟ قدريان بر پاى خيزند با رويهاى سياه و چشمهاى ازرق،لبها و دهنهاى ايشان كج شده [٥]،آب از دهن ايشان مى‌رود،گويند:و اللّٰه كه ما بدون تو معبودى نگرفتيم و خدايى نپرستيديم بدون تو از آفتابى و ماهى و صنمى و وثنى.آنگه عبد اللّٰه عبّاس گفت:راست گويند.و لكن [٦]شرك با ايشان از راهى آمد كه ايشان ندانستند آنگه [اين آيت] [٧]بخواند [٨][١٩-ر]:

و يحسبون انّهم على شىء الا انّهم هم الكاذبون ، آنگه گفت:

هم و اللّٰه [٩]القدريّة ،به خداى كه ايشان قدريّه باشند،سه‌بار بازگفت .