روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤٤ - ترجمه

حنفاء ،من بندگان خود را همه بر مسلمانى آفريدم،و ابو سعيد خدرى گفت:

فَمِنْكُمْ كٰافِرٌ ،يعنى كس [١]باشد كه همه عمر كافر باشد به عاقبت مؤمن باشد [٢]،و كس باشد كه همه عمر مؤمن باشد به عاقبت كافر شود،و اين[قول] [٣]بازپسين بر قاعدۀ ما درست نيايد الّا على [٤]تأويل.ضحّاك گفت:از شما[كس] [٥]هست كه كافر است در سرّ،مؤمن [٦]در علانيه چون منافقان،و هست كه مؤمن است در سرّ كافر در علانيه،و اين [٧]اصحاب تقيّه‌اند چون عمّار ياسر و مانند او.

عطاء بن ابى رباح گفت:هست از شما كه كافر است به خداى[و] [٨]به ستاره مؤمن،و هست از شما كه مؤمن است به خداى و كافر به ستاره.زجّاج گفت:فمنكم كافر بانّ اللّٰه خالقه،معنى آن است كه:از شما كس هست كه كافر است به آن‌كه خداى خالق اوست،و اين ظاهر آيت است.و آيت جز [٩]آن‌كه دليل است بر بطلان قول مجبّره،دليل است بر بطلان قول معتزله:«فى المنزلة بين المنزلتين»،براى آن‌كه خداى تعالى خلقان را بر اين جمله دو صنف نهاد:امّا مؤمن و امّا كافر.قول به آن‌كه [١٠]اين را سه ديگرى هست [١١]قولى باشد خارج قرآن، آنگه دليل[٤٧-پ]ديگر قوله: [١٢]وَ اللّٰهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ،گفت:خداى به آنچه شما مى‌كنيد عالم است،حوالت[عمل] [١٣]با ما كرد و خطاب در اين با