انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٠ - پرحرفى

بنابراين چنانكه حضرت فرمودند، از جمله راه‌هاى نجات از خطرهاى اين عضو خطرناك همانا كم سخن گفتن است. البتّه خداوند زبان را به انسان داده است كه از آن استفاده كند. اين را هم اضافه كنم زبان مهم‌ترين وسيله خير و سعادت و عبادت و رسيدن به قرب خداست. يعنى همان‌گونه كه مى‌شود با زبان سى گناه كبيره را مرتكب شد، سى عبادت مهم را هم با زبان مى‌شود انجام داد كه از جمله آنها امر به معروف و نهى از منكر، ذكر خدا، شكر خدا، گسترش دانش، قرائت قرآن، راستگويى، پند و اندرز دادن است.

ازاين‌رو حضرت به ابوذر نفرمود حرف نزن، بلكه فرمود: اى ابوذر، زياده‌روى در سخن گفتن را ترك كن كه در اين (زياد سخن گفتن) گناهان بسيارى نهفته است. و اگر مى‌خواهى سخن بگويى به اندازه حاجت سخن بگو، زيرا در حرف‌هاى اضافى غيبت، تهمت، دروغ، بخل، حسد است. پس بايد زبان را در كنترل خودمان قرار دهيم.

متأسّفانه به چيزى كه در ذيل حديث آمده كمتر عمل مى‌شود و آن اين است كه انسان هر چيزى را كه مى‌شنود نقل كند به گناه دروغ مبتلا مى‌شود.

چيزهايى را كه انسان مى‌شنود به دو صورت نقل مى‌كند:

گاه مى‌گويد: فلان مطلب را مى‌گويند. يعنى نقل مى‌كند و خبر مى‌دهد.

و گاهى مى‌گويد: چنين است. اگر اين را بگويد گناهش معلوم و روشن است، زيرا چيزى كه با دو شاهد عادل ثابت نشده انسان نمى‌تواند بگويد. پس اگر اين را قاطعانه بگويد دروغ است. قرآن مى‌فرمايد: « «إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسُولًا»؛ گوش و چشم و دل هريك از آنها سؤال مى‌شوند». [١] امّا اگر بگويد كه مى‌گويند. يعنى انسان در مقام نقل شايعات بگويد مى‌گويند، او از دروغ نجات پيدا مى‌كند ولى عناوين محرّمه بسيار بر آن مترتّب است، مانند

[١]. سوره اسراء، آيه ٣٦.