انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤١ - قساوت چيست؟

و پاره‌اى ديگر از خوف خدا (از فراز كوه) به زير مى‌افتد». [١] امّا اين بنى‌آدم گاهى كارش به جايى مى‌رسد كه از سنگ هم سخت‌تر است. يعنى «أشَدُّ قَسوَةً» مى‌شود و به مرحله‌اى مى‌رسد كه هيچ چيز در او اثر نمى‌گذارد و او را تكان نمى‌دهد. و اين موضوع در سرنوشت انسان بسيار مهم است.

گاه انسان به مجلسى مى‌رود و چند حديث مى‌خواند و بسيارى منقلب مى‌شوند. برخى هم به انسان خيره شده و نگاه مى‌كنند و مثل اين است كه سرسوزنى در آنها اثر ندارد، مگر بين آنها چه تفاوتى است؟ تفاوت در قساوت قلب است. دسته‌اى كه موعظه در آنها اثر مى‌گذارد، قلب غير قاسى دارند و آن دسته كه پند در آنها اثر نمى‌گذارد داراى قلب قاسى‌اند.

بايد هشيار باشيد، وسيله بيدارى در گوشه و كنار اين دنيا پيداست، حدّاقل مرگ دوستان يا همسايه بايد براى بيدارى ما كافى باشد.

بايد انسان آن‌قدر خود را آماده كند كه بتواند اين بذرها را بپذيرد و در خود پرورش دهد. معصومين عليهم السلام در مناجاتشان از قساوت قلب مى‌نالند و اشك مى‌ريزند، به درگاه الهى عرض مى‌كنند: خداوندا، چرا ياد تو مرا تكان نمى‌دهد؟

چرا روح من در برابر ذكر و يادت تأثيرى نمى‌پذيرد؟

از طرفى عالَم هستى، عالَم علّت و معلولى است و بى‌جهت هيچ قلبى قاسى يا نرم نمى‌شود. در ميان گناهان برخى در قساوت قلب اثر خاصّى دارند، از جمله اين سه موضوع است كه حضرت در اينجا بيان فرموده:

«استِماعُ اللَّهوِ، طَلَبُ الصَّيدِ، إتيانُ بابِ‌السُّلطانِ:

شنيدن لهو، شكار، به درگاه پادشاهان درآمدن».

١. گوش دادن به لهو و در عيش و نوش‌هاى شيطانى شركت كردن، قلب را مى‌ميرانَد و سخت مى‌گردانَد.

از جمله مصاديق استماع لهو، شنيدن غناست كه اجمالًا از نظر علماى شيعه حرام است و در يك بررسى كوتاه علّت تحريم آن به سبب مفاسد زير است:

[١]. سوره بقره، آيه ٧٤.