انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٥ - دروغگويى

بلافاصله در اين فكر فرو رفت كه اگر فردا پيامبر صلى الله عليه و آله از او در اين باره بپرسد، اگر بگويد چنين عملى را مرتكب نشده، اين دروغ است و اگر راست بگويد حد بر او جارى مى‌شود و همين‌گونه در مورد ساير كارهاى خلاف اين طرز فكر و سپس خوددارى واجتناب براى او پيدا شد و به اين ترتيب ترك دروغ سبب ترك همه گناهان او گرديد.

دروغ سرچشمه نفاق است، چرا كه راستگويى يعنى هماهنگى زبان و دل، و بنابراين دروغ ناهماهنگى اين دو است و نفاق نيز چيزى جز تفاوت ظاهر و باطن نيست.

در آيه ٧٨ سوره توبه مى‌خوانيم: «اعمال آنها نفاقى در دل‌هايشان تا روز قيامت ايجاد كرد به‌خاطر اينكه عهد خدا را شكستند و اينكه دروغ مى‌گفتند».

دروغ با ايمان سازگار نيست. اين واقعيّت نه‌تنها در آيه مورد بحث، بلكه در احاديث اسلامى منعكس است. در حديثى آمده است كه از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيدند:

آيا انسان باايمان ممكن است (گاهى) ترسو باشد؟ حضرت فرمود: «آرى».

پرسيدند: آيا ممكن است (احياناً) بخيل باشد؟ حضرت فرمود: «آرى». پرسيدند:

آيا ممكن است دروغگو باشد؟ حضرت فرمود: «نه»، چرا كه دروغ از نشانه‌هاى نفاق است و نفاق با ايمان سازگار نيست.

و به همين دليل اين سخن از امام على عليه السلام نقل شده است كه: «انسان هيچ‌گاه طعم ايمان را نمى‌چشد تا دروغ را ترك گويد، خواه شوخى باشد يا جدّى».

دروغ نابودكننده سرمايه اطمينان است. مى‌دانيم كه مهم‌ترين سرمايه يك جامعه اعتماد متقابل و اطمينان عمومى است. و مهم‌ترين چيزى كه اين سرمايه را به نابودى مى‌كشانَد دروغ و خيانت و تقلّب است. يك دليل عمده بر اهمّيّت فوق‌العاده راستگويى و ترك دروغ در تعليمات اسلامى همين موضوع است.

به هر حال، دروغ تا اين پايه در اسلام قبيح است، ولى چون بيشتر قوانين كلّى در برخى موارد تخصيص خورده‌اند، در برخى موارد انسان مى‌تواند از دروغ‌