انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧ - قرآن چراغ شبهاى ظلمانى

ابهام و جهل است، امّا آزمايش الهى در واقع همان پرورش و تربيت است.

در حقيقت امتحان خدا به كار باغبانى پرتجربه شبيه است كه دانه‌هاى مستعد را در سرزمين‌هاى آماده مى‌پاشد، اين دانه‌ها با استفاده از مواهب طبيعى شروع به رشد مى‌كنند، تدريجاً با مشكلات مى‌جنگند و با حوادث پيكار مى‌كنند، در برابر طوفان‌هاى سخت و سرماى كشنده و گرماى سوزان ايستادگى به‌خرج مى‌دهند تا شاخه گلى زيبا يا درختى تنومند و پرثمر بار آيد كه بتواند به حيات خود در برابر حوادث سخت ادامه دهد.

سربازان را براى اينكه از نظر جنگى نيرومند و قوى شوند به مانورها و جنگ‌هاى فرضى مى‌برند و در برابر انواع مشكلات، تشنگى، گرسنگى، گرما، سرما، حوادث دشوار و موانع سخت قرار مى‌دهند تا ورزيده و آبديده شوند.

و اين است رمز آزمايش‌هاى الهى.

ب) آزمايش‌هاى الهى همگانى است‌

از آنجا كه نظام حيات در جهان هستى نظام تكامل و پرورش است و تمامى موجودات زنده مسير تكامل را مى‌پيمايند، حتّى درختان استعدادهاى نهفته خود را با ميوه بروز مى‌دهند، همه مردم از انبيا گرفته تا ديگران، طبق اين قانون عمومى، بايد آزمايش شوند و استعدادهاى خود را شكوفا سازند.

ج) راه‌هاى آزمايش‌

آيات قرآن نمونه‌هايى از امورى كه انسان با آنها امتحان مى‌شود، از قبيل ترس، گرسنگى، زيان‌هاى مالى و مرگ فرزندان، پيامبران و دستورهاى خداوند، حتّى برخى خواب‌ها را ذكر كرده است و به‌طور كلّى از نظر قرآن، شرور و خيرها نيز از آزمايش‌هاى الهى محسوب مى‌شوند: «وَنَبْلُوَكُمْ بِالشَّرّ وَالْخَيْرِ». [١]

بعد حضرت دستورى فرمودند كه در بسيارى از كتاب‌ها به صورت روايتى‌

[١]. رجوع شود به: تفسير نمونه، ذيل آيات ١٥٥- ١٥٧ سوره بقره.