انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥١٥ - رابطه ايمان و تقوا با روشنبينى

نمى‌شدند مى‌توانستند به ملكوت و باطن آسمان جهان هستى بنگرند». [١] براى درك بهتر اين سخن پاى گفتار على عليه السلام مى‌نشينيم كه فرمود:

«لا دينَ مَعَ هَوى‌، لا عَقلَ مَع هَوى‌، مَنِ اتَّبَعَ هَويهُ اعماهُ وَأصَمَّهُ وَاذَلَّهُ وَاضلَّهُ‌

؛ دين با هواى نفس جمع نمى‌شود چنانكه عقل با هوس يك‌جا جمع نخواهد شد. هر كه از هواى نفسش پيروى كند او را كور و كر مى‌كند و ذليل و گمراه مى‌سازد». [٢] قرآن در آيه ٢٩ سوره انفال به اهمّيّت تقوا و آثار آن در سرنوشت انسان اشاره كرده، چهار نتيجه و ثمره براى تقوا بيان مى‌كند. نخست مى‌فرمايد: « «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُو إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ»؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، اگر تقوا پيشه كنيد و از مخالفت فرمان خدا بپرهيزيد به شما نورانيّت و روشن‌بينى خاصّى مى‌بخشد كه بتوانيد حق را از باطل به‌خوبى تشخيص دهيد».

اين جمله كوتاه و پرمعنى يكى از مهم‌ترين مسائل سرنوشت‌ساز انسان را بيان كرده مى‌گويد: در راهى كه انسان به‌سوى پيروزى‌ها مى‌رود هميشه پرتگاه‌ها و بيراهه‌هايى وجود دارد كه اگر آنها را به‌خوبى نبيند و نشناسد و پرهيز نكند چنان سقوط مى‌كند كه اثرى از او باقى نمى‌مانَد. در اين راه مهم‌ترين مسأله شناخت حق و باطل، شناخت نيك و بد، شناخت دوست و دشمن، شناخت مفيد و زيان‌بخش و شناخت عوامل سعادت يا بدبختى است. اگر به‌راستى انسان اين حقايق را بشناسد رسيدن به مقصد براى او آسان است.

مشكل اين است كه در بسيارى از اين‌گونه موارد انسان گرفتار اشتباه مى‌شود، باطل را به جاى حق مى‌پندارد و دشمن را به جاى دوست برمى‌گزيند و بيراهه را به جاى شاهراه، در حالى كه ديد و درك نيرومندى لازم است و نورانيّت و روشن‌بينى فوق‌العاده.

قرآن مى‌فرمايد اين ديد و درك ثمره درخت تقواست. امّا اينكه چگونه تقوا

[١]. بحارالانوار، ج ٥٦، ص ١٦٣.

[٢]. عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٣١؛ مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ١١٥.