انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٢ - ١ بُعد اخلاقى حج

اين مناسك بزرگ در حقيقت داراى چهار بعد است كه هر يك از ديگرى ريشه‌دارتر و پرسودتر است. اين چهار بُعد عبارتند از:

١. بُعد اخلاقى حج:

مهم‌ترين فلسفه حج همان دگرگونى اخلاقى است كه در انسان‌ها به وجود مى‌آورد. مراسم «احرام» انسان را به‌كلّى از تعيّنات مادّى و امتيازات ظاهرى و لباس‌هاى رنگارنگ و زر و زيور بيرون مى‌بَرد و با تحريم لذايذ و پرداختن به خودسازى كه از وظايف مُحرم است، او را از جهان مادّه جدا كرده و در عالمى از نور و روحانيّت و صفا فرو مى‌بَرد و آنان كه در حال عادى بار سنگين امتيازات موهوم و درجه‌ها و مدال‌ها را بر دوش خود احساس مى‌كنند يك‌مرتبه سبكبار و راحت و آسوده مى‌كند.

سپس مراسم حج يكى پس از ديگرى انجام مى‌گيرد، مراسمى كه علاقه‌هاى معنوى انسان را لحظه‌به‌لحظه با خدايش محكم‌تر و رابطه او را نزديك‌تر و قوى‌تر مى‌سازد، او را از گذشته تاريك و گناه‌آلودش بريده و به آينده‌اى روشن و پر از صفا و نور پيوند مى‌دهد.

توجّه به اين حقيقت كه مراسم حج در هر قدم يادآور خاطرات ابراهيم بت‌شكن و اسماعيل ذبيح‌اللّه و مادرش هاجر است و مجاهدت‌ها و گذشت‌ها و ايثارگرى آنها را در برابر چشمان انسان مجسّم مى‌كند و نيز توجّه به اينكه سرزمين مكّه به‌طور عام و مسجدالحرام و خانه كعبه و محلّ طواف به‌طور خاص يادآور خاطرات پيامبر اعظم و پيشوايان بزرگ و مجاهدت‌هاى مسلمانان صدر اوّل اسلام است، اين انقلاب اخلاقى عميق‌تر مى‌شود به‌گونه‌اى كه در هر گوشه‌اى از مسجدالحرام و سرزمين مكّه، انسان چهره پيامبر صلى الله عليه و آله و على و ساير پيشوايان بزرگ را مى‌بيند و صداى آواى حماسه‌هاى آنها را مى‌شنود.

آرى اينها همه دست‌به‌دست هم مى‌دهند و زمينه يك انقلاب اخلاقى را در دل‌هاى آماده فراهم مى‌سازند و به گونه‌اى وصف‌ناشدنى ورق زندگانى انسان را برمى‌گردانند و صفحه نوينى در حيات او آغاز مى‌كنند. بى‌جهت نيست كه در