انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٦ - بيمارى وسواس

زندگى روزمرّه متمايز كرد، چرا كه وسواس، انجام دادن يك عمل را به‌خوبى در خاطر دارد، امّا همواره درگير يك ترديد ملال‌آور و بيمارگونه است.

نكته جالب توجّه اينكه بيمار كاملًا به غير ضرورى بودن اين اعمال واقف است و حتّى در خود نوعى مقاومت در برابر انجام دادن اين كارها احساس مى‌كند، امّا توان مقابله با اين ترديد بيش از حد را ندارد و مغلوب آن مى‌شود، زيرا در غير اين صورت در فرد نوعى احساس ترس همراه با اضطراب به وجود مى‌آيد كه مسلّماً براى او رنج‌آور است.

وسواس بر دو قسم است: كارهاى وسواسى، افكار وسواسى.

كارهاى وسواسى كارهايى تكرارى‌اند كه طبيعتى عادى و روزانه دارند.

چنانكه قبلًا متذكّر شديم، بيمار على‌رغم اينكه به عنوان كارهايى غير ضرورى در برابر آنها مقاومت مى‌كند، خود را مجبور به انجام دادن آن مى‌بيند.

تميز بودن افراطى از علايم وسواس است. اين امر معمولًا به صورت شست‌وشو يا حمام كردن بيش از حد تظاهر مى‌كند. به‌فرض اگر بيش از دوبار در روز حمام كند، يا آن‌قدر دست خود را بشويد كه پوست دستش قرمز و حسّاس شود، بايد مشكوك به علايم وسواس شد. يا در زنان خانه‌دار اگر جارو، نظافت، گردگيرى و شست‌وشوى ظروف نه‌تنها در روز، بلكه به شب كشيده شود، قطعاً غير طبيعى و بيمارگونه است.

برخى اعمال وسواسى به صورت آيين درمى‌آيند، مثل احساس اجبار در شمارش اعداد پشت چراغ قرمز، يا شمارش موزاييك‌هاى پياده‌رو، يا لمس كردن تيرهاى چراغ برق. گاه ممكن است اين آيين‌ها بخش وسيعى از ساعات بيدارى انسان را به خود اختصاص دهد.

امّا افكار وسواسى، افكارى تكرارى، مهاجم و غير قابل قبول است كه مكرّراً و على‌رغم اراده فرد، خود را به ذهن او تحميل مى‌كنند كه ممكن است ناخوشايند، شرم‌آور، نگران‌كننده يا وحشتناك باشند. ساده‌ترين نوع اين افكار،