انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٩ - ب) ناراحتى وجدان

مى‌ميراند و انسان بر اثر مجالست با چنين كسانى به جاهايى سقوط مى‌كند كه بسا مايه عبرت همگان مى‌شود.

«نذل» به‌معناى رذل و پست از نظر اخلاقى، دينى، فكرى.

انسان از چهار راه كسب شخصيّت مى‌كند:

الف) پدر و مادر كه در دامان آنها پرورش مى‌يابد.

ب) جامعه و كوچه و بازار و هر آنچه به عرف و عادت و محيط تعبير مى‌كنند.

ج) معلّم و استاد.

د) دوست و همنشين كه بخش عمده شخصيّت هر كسى مولود همنشينى با دوستان است. يعنى اگر آنان آلوده باشند او هم آلوده مى‌شود و اگر اينها پاك باشند او هم پاك مى‌شود.

در انسان حالتى روانى به نام «محاكات» (تقليد) وجود دارد كه هر چه را ببيند بى‌اختيار تقليد مى‌كند. مثلًا كسى خميازه مى‌كشد بيشتر كسانى كه اطراف او هستند خميازه مى‌كشند. بسيارى از صفات و حالات در انسان چنين است كه با محاكات ناخودآگاه در انسان منعكس مى‌شود كه از جمله آنها تأثير احوال و اخلاق دوست بر دوست است. فرموده‌اند: اگر افراد خويشتن‌دار را ديديد كه نتوانستيد آنان را در برخورد اوّل و دوم تشخيص بدهيد، نگاه به دوستان و همنشينانش كنيد

(فَانظُروا الى‌ خُلَطائِهِ‌)

. [١] بى‌شك انسان بخش مهمّى از افكار و صفات اخلاقى خود را از دوستانش مى‌گيرد. اين تأثيرپذيرى از نظر منطق اسلام تا آن پايه است كه در روايات اسلامى از حضرت سليمان عليه السلام نقل شده است‌كه فرمود: «درباره كسى قضاوت نكنيد تا به دوستانش نظر بيفكنيد، چرا كه انسان به دوستان و ياران و رفقايش شناخته مى‌شود».

امام اميرالمؤمنين على عليه السلام مى‌فرمايد:

«وَ مَن اشتَبَهَ عَلَيكُم أمرُهُ وَ لَم تَعرِفوا دينَهُ‌

[١]. بحارالانوار، ج ٧٤، ص ١٩٧.