انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٩ - مراحل ذكر پروردگار

امّا خانه‌اى كه در آن تلاوت قرآن و ذكر خدا نيست بركاتش اندك خواهد بود، فرشتگان از آن هجرت مى‌كنند و شياطين در آن حضور دائم دارند.

اين موضوع به‌قدرى اهمّيّت دارد كه در حديثى ياد خدا معادل تمام خير دنيا و آخرت شمرده شده، چنانكه از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود:

«مَن اعطِىَ لِساناً ذاكِراً فَقَد اعطِىَ خَيرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ

؛ آن كه خدا زبانى به او داده كه به ذكر پروردگار مشغول است، خير دنيا و آخرت به او داده شده». [١] روايات در اهمّيّت ياد خدا چندان فراوان است كه اگر بخواهيم همه آنها را در اينجا بياوريم از عهده كتاب خارج است، اين سخن را با حديث كوتاه و پرمعناى ديگرى از امام صادق عليه السلام پايان مى‌بريم آنجا كه فرمود:

«مَن أكثَرَ ذِكرِ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ اظَلَّهُ اللّهُ في جَنَّتِهِ‌

؛ هر كه بسيار ياد خدا كند خداوند او را در سايه لطف خود در بهشت برين جاى خواهد داد». [٢] ناگفته پيداست كه اين‌همه بركات و خيرات مربوط به ذكر لفظى و حركت زبان كه خالى از فكر و انديشه و عمل باشد نيست، بلكه هدف ذكرى است كه سرچشمه فكر شود، فكرى كه بازتاب گسترده‌اش در اعمال انسان آشكار شود، چنانكه در روايات به اين معنى تصريح مى‌كند. [٣]

مراحل ذكر پروردگار

يكى از مفسّران براى ذكر پروردگار مراحلى بيان كرده است:

١. مرحله اوّل ذكر نام اوست، « «وَاذْكُرِ اسْمَ رَبّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ تَبْتِيلًا»؛ نام پروردگارت را ياد كن و تنها به او دل ببند». [٤] ٢. سپس نوبت به يادآورى ذات پاك او در قلب مى‌رسد، « «وَاذْكُرْ رَّبَّكَ فِى‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ٤٩٩.

[٢]. همان، ص ٥٠٠.

[٣]. رجوع شود به: تفسيرنمونه، ذيل آيات ٤١- ٤٤ سوره احزاب.

[٤]. سوره مزّمّل، آيه ٨.