انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٣ - ٥ «ذكر» در كلام امام صادق عليه السلام

٤. ذكر «لا حَولَ وَلا قُوَّةَ الّا بِاللّه»

در تفسير مجمع‌البيان آمده است كه دشمنان اسلام فرزند عوف بن مالك، يكى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله را اسير كردند. او به حضور حضرت آمد و از اين ماجرا و فقر و تنگدستى شكايت كرد. حضرت فرمود: تقوا پيشه كن و شكيبا باش و بسيار ذكر

لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلّابِاللّهِ‌

را بگو. عوف چنين كرد، ناگهان در حالى كه در خانه‌اش نشسته بود فرزندش آمد. وى از غفلت دشمن استفاده كرده و گريخته بود و حتّى شترى را از دشمن با خود آورده بود. [١]

٥. «ذكر» در كلام امام صادق عليه السلام‌

در حديثى امام صادق عليه السلام فرمود:

«مَن كانَ ذاكِراً لِلّهِ تَعالى‌ عَلَى‌الْحَقيقَةِ فَهُوَ مُطيعٌ وَمَن كانَ غافِلًا عَنهُ فَهُوَ عاصٍ وَالطّاعَةُ عَلامَةُ الهدايَةِ وَالْمَعصِيَةُ عَلامَةُ الضَّلالَةِ وَأصلُهُما مِنَ‌الذّكرِ وَالغَفلَةِ. فَاجْعَل قَلبَكَ قِبلَةَ لِسانِكَ لا تُحَرّكهُ الّا بِاشارَةِ القَلبِ وَمُوافَقَةِ العَقل وَرِضَى الإيمانَ فَانَّ اللّهَ عالِمُ بِسِرّكَ وَجَهرِكَ وَكُن كَالنّازِعِ رُوحَهُ أو كَالواقِفِ فِى‌العَرضِ الاكبَرِ

؛ هر كه حقيقتاً و از صميم قلب به ياد خدا باشد او بنده مطيع خداست. و هر كه در جريان امور و حالات خود از خدا غافل باشد او بنده عاصى است و اطاعت خدا علامت هدايت پيدا كردن و معصيت، علامت گمراهى است و اصل و ريشه اطاعت و معصيت، ذكر پروردگار متعال و غفلت از اوست». [٢] پس قلب خود را مرجع و قبله زبان قرار بده و بى‌اشارت قلب زبان خود را حركت مده و در سخن گفتن موافقت عقل و جهات ايمانى را لازم بشمار و متوجّه باش كه خداوند بر ظاهر و باطن تو مطّلع است و مانند كسى باش كه در حالت نزع روح و احتضار است. يا كسى كه در عرصه محشر براى عرض اعمال حاضر شده و از آنچه خداوند متعال تو را تكليف فرموده است از اوامر و نواهى‌

[١]. تفسير مجمع‌البيان، ج ١٠، ص ٤٣؛ رجوع شود به: تفسير نمونه، ذيل آيات ٢ و ٣ سوره طلاق.

[٢]. بحارالانوار، ج ٩٦، ص ١٥٨.