انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢ - ترس از گذشته و آينده

نمى‌داند آيا به وظايفش در گذشته به‌درستى عمل كرده و خداوند گناهان او را بخشوده است؟ از آينده‌اش مى‌ترسد زيرا نمى‌داند كه چه سرنوشتى خواهد داشت، آيا عاقبت به خير مى‌شود و از دنيا باايمان و پاك مى‌رود، يا بى‌ايمان و ناپاك؟

خلاصه توجّه به اين پرسش‌ها انسان را دائماً بين اين دو ترس قرار مى‌دهد كه در واقع سرچشمه آن احساس مسؤوليّت و ايمان است. اگر در وجود كسى ايمان به مبدأ و معاد باشد همواره چنين احساسى بر او حاكم است، امّا افرادى هستند كه به‌اصطلاح «ككشان نمى‌گزد؛ ديگران را آب مى‌بَرد و او را خواب» منطقشان «هر چه بادا باد؛ آب كه از سر گذشت چه يك نى چه صد نى» است و در يك كلمه، بى‌اعتنا و لاابالى‌اند.

به دنبال اين مقدّمه، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پنج دستور مى‌فرمايد:

١.

فَليَأخُذِ العَبدُ لِنَفسِهِ مِن نَفسِهِ‌

. خداوند سرمايه‌هايى به انسان داده كه بايد ابتدا خودش از آن استفاده كند. اين واقعيّتى است كه بعضى روشنى‌بخش ديگرانند امّا خودشان از اين نور بهره‌اى نمى‌گيرند مخصوصاً برخى اهل علم را مى‌بينيد كه مردم در پرتو دانش آنان راه مى‌يابند و هدايت مى‌شوند، امّا خود او كه سرمايه‌دار اصلى است بى‌نصيب مى‌ماند.

٢.

وَمِن دُنياهُ لِآخِرَتِهِ‌

. تمام كسانى كه به مقام‌هايى دست يافته‌اند از همين سرمايه دنيا و عمر استفاده كرده‌اند. من گاهى مى‌انديشم كه اصحاب امام حسين عليه السلام روز عاشورا در يك نيم‌روز، سعادت دنيا و آخرت را براى خويش خريدند و آن‌همه افتخار كسب كردند. يا اميرالمؤمنين على عليه السلام در جنگ خندق، در لحظه‌اى از عمرش ضربتى زد كه از عبادت جنّ و انس برتر بود:

ضَربَةُ عَلِىٍّ يَومَ الخَندَقِ افضَلُ مِن عِبادَةِ الثَّقَلَينِ.

اميرمؤمنان على عليه السلام فرمود:

وَاعلَم بِانَّ الدَّهرَ يَومانِ: يَومٌ لَكَ وَيَومٌ عَلَيكَ:

«بدان كه روزگار دو روز است: روزى به نفع تو و روزى به ضرر تو». [١]