انوار هدايت، مجموعه مباحث اخلاقى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦ - پنج صفت نيك

(و ترك انفاق و بخشش منما) و بيش از حد (نيز) دست خود را مگشاى، كه سرزنش شوى و از كار فرومانى». [١] اين آيه كنايه لطيفى است از اينكه دستِ دهنده داشته باش و چونان بخيلان كه گويى دستانشان را به گردنشان با زنجير بسته‌اند و قادر به كمك و انفاق نيستند مباش. از سوى ديگر، دست خود را فوق‌العاده گشاده مدار و بذل و بخشش بى‌حساب مكن كه سبب شود از كار بمانى و ملامت شوى و از مردم جدا شوى».

انفاق و بخشش اگر از حد بگذرد و تمام توان و نيروى انسان جذب آن گردد، طبيعى است كه انسان از ادامه كار و فعاليّت و سامان دادن به زندگى خود وامى‌ماند، برهنه از نيروها و سرشار از غم مى‌شود و طبعاً ارتباط و پيوند با مردم نيز قطع خواهد شد.

در برخى روايات كه در شأن نزول اين آيه نقل شده، اين مطلب به‌وضوح ديده مى‌شود. در روايتى مى‌خوانيم كه پيامبر صلى الله عليه و آله در خانه بود، نيازمندى بر درِ خانه آمد، چون چيزى براى بخشش آماده نبود او تقاضاى پيراهن كرد. حضرت پيراهن خود را به او داد و همين امر سبب شد كه نتواند آن روز براى نماز به مسجد برود.

اين پيشامد زبان كفّار را باز كرد، گفتند: محمّد خواب مانده يا مشغول لهو و لعب و سرگرمى است و نمازش را به دست فراموشى سپرده است؛ به اين ترتيب، اين كار هم ملامت دشمن و هم انقطاع از دوست را در پى داشت و مصداق «ملوم محسور» شد. آيه نازل گرديد و به پيامبر صلى الله عليه و آله هشدار داد كه ديگر اين كار تكرار نشود. [٢] قرآن در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا وَ كَانَ بَيْنَ ذلِكَ قَوَامًا»؛ و كسانى كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف و زياده‌روى دارند و نه‌

[١]. سوره اسراء، آيه ٢٩.

[٢]. مجمع البيان، ج ٦، ص ٢٤٤.