اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٩ - ٤ و ٥- چشم و گوش حقبين و حقشنو
مردان مؤمن كه چشمهاى خود را فرو گيرند و نظر را كوتاه كنند» نفرمود يغمضوا، يعنى زمانى كه به نامحرم رسيدند چشمها را برهم نهند تا اگر احياناً آب و چالهاى در مسير راهشان بود آن افتند، بلكه ماده «غَضّ» را استعمال كرده يعنى نگاه پائين كردن، فروگرفتن، كم كردن نگاه.
٢. جمله
«غضّوا أبصارهم عمّا حَرَمَ اللهُ»
را شارحان نهجالبلاغه مثل ابن ابى الحديد، خويى و ابن ميثم معنى ظاهرى آن را گرفته و فرمودهاند: فرو مىگيرند چشم را از آنچه خداوند نظر به آن را حلال نكرده، درحالى كه در اين عمل اطاعت و امتثال امر الهى را مىكنند كه فرمود: «قُل لِلمُؤمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ ابصارّهّم وَيَحفَظُوا فُرُوجَهُم ذلّكُ ازْكى لَهُم» [١] (اى پيامبر) «بگو به مؤمنين فروگيرند چشمهاى خود را (از محرّمات) و فرجهاى خود را (از نظر نامحرم) نگاه دارند آن (يعنى نقصان در نگاه و محافظت فرج) براى ايشان پاكيزهتر است». [٢] و اين وصف ثمره عفّت است. [٣]
احتمال ديگرى كه مىشود به نحو كنايى از عبارت استفاده كرد، اين است كه بگوئيم مراد از فروگرفتن نظر عدم اعتنا و عدم ارتكاب جميع محرّمات است، نه فقط محرّمات بصرى، در اين صورت شامل مال حرام و مقام و جاه حرام هم مىشود.
قابل توجه است كه در اين احتمال «غَضّوا» (فرو گرفتن و نقصان در نظر) كنايه از صرف نظر كردن و عدم اعتنا به ارتكاب محرمات گرفته شده و در اين صورت مىتوان جميع محرمات را از ما حرّم الله اراده كرد، خواه بصرى باشد، مثل نظر به
[١]. سوره نور، آيه ٣٠.
[٢]. شرح نهجالبلاعه خويى.
[٣]. شرح نهجالبلاغه ابن ميثم.