«والَّذين لا يَشْهدونَ الزُّورَ وَاذا مَرُّوا باللّغْوِ مَرُّوا كِراماً» [١]: «بندگان برگزيده حق كسانى هستند كه در مجالس لهو و لعب و مكان‌هايى كه سخنان باطل گفته و يا كارهاى ناشايسته و زشت انجام مى‌شود، حاضر نمى‌شوند و هرگاه به بيهوده و ناپسندى برسند از آن دورى مى‌گزينند».

در اين مرحله از خطبه به اصلاح چشم و گوش مى‌رسيم و براى بهتر روشن شدن اين دو فراز جا دارد چند نكته را متذكر شويم:

١. «غَضُّوا» از ماده غضّ‌ [٢]، به معنى فرو گرفتن و كم كردن است نه چشم بر هم گذاردن و چشم فرو بستن چنان‌كه بعضى تصور كرده‌اند [٣] و عرب چشم فروبستن و روى هم گذاردن پلكها را غمض گويد (غَمْضِ عين و اغماض يعنى چشم پوشيدن) و در قرآن هم مى‌فرمايد: «قُلْ لِلْمُوْمِنينَ يَغُضّوُا ابصارهم»: «بگو به‌

[١]. سوره فرقان، آيه ٧٢.

[٢]. صاحب مفردات در ماده غضّ صفحه ٣٦١ مى‌فرمايد: غَضَّ: «الغضٌ النقصانُ من الطرف والصوت وما فى الاناء ... يقال غَضَّ وَ أَغَضَّ قال: قُلْ للمومنين يَغُضُوا من ابصارهم- سوره نور، آيه ٣٠- (قُل للمؤمنان يغضفن مِنْ ابْصارِهنّ)- آيه ٣١ سوره نور- (و اغضُضْ مِنْ صَوتِك)- سوره لقمان آيه ١٩- ترجمه غضّ نقصان و كم كردن از نگاه و صدا و آنچه در ظروف است، گفته مى‌شود غَضَّ (ثلاثى مجرد) واغَضّ (ثلاثى مزيد از باب افعال) يعنى هر دو به يك معنا و هر دو متعدى است خداوند فرموده: بگو براى مردان مومن كه كم كنند از گناه‌هاى خود و در برابر نامحرم چشم را به زير افكنند، بگو به زن‌هاى مومن كه از نگاه‌هايشان بكاهند. در ماده غمض صفحه ٣٦٥ هم مى‌فرمايد:

غمض: الْغَمْضُ النومُ العارض ... وَ غَمَضَ عينَه واغْمَضَها وَضَعَ جَفنَيه على الاخرى ...»: «غمض خوابى است كه عارض و مستولى مى‌شود ... و غَمَضَ عَينَه و اغْمَضَها يعنى گذارد يكى از دو پلكش را بر ديگرى، پس معلوم شد كه معنى غَضّ با غَمْضْ تفاوت دارد، اولى نقصان و كم كردن است و دوّمى چشم را برهم گذاردن.

[٣]. شايد نظر استاد به ابن ابى الحديد باشد، زيرا در تفسير اين فراز گفته: «غَضُّوا ابصارَهُم اى خَفَصُوها و غَمضُوها»: «يعنى چشمان خود را پائين آمده و غَمضِ عين مى‌كنند»، حر اينجا «غمضوها» را عطف تفسيرى «خمضوها» گرفته است.