چه بسا شخصى در لحظه آخر عمر تمام سرمايه‌هاى اندوخته ١٠٠ ساله خود را از دست مى‌دهد، استاد مى‌فرمود در حديثى ديده‌ام به اين مضمون كه تواضع آن است كه خود را بلاتر از ديگرى ندانى حتى بالاتر از شرابخوار و معصيت كار، زيرا ممكن است جريان ساحران فرعون پيش آيد كه پس از اين همه انحراف اولين مؤمنان به حضرت موسى (عليه السلام) شدند كه با تهديد فرعون مبنى بر قطع دست و پا و آويزان كردن آنها بر درخت از هدف خود يعنى ايمان به خداوند منصرف نگشتند، تا جايى كه در روايات آمده اين تهديد را فرعون عملى كرد و صاحب مجمع‌البيان درباره اينها مى‌فرمايد: «اصْبَحوا كُفّاراً سَحَرَة وامسَوا شُهداء بَرَرَة»: «صبح كردند درحالى كه كافرانى ساحر بودند و عصر كردند درحالى كه شهيدان و نيكوكاران بودند».

كوتاه سخن اين كه تكبر مانند مواد منفجره‌اى براى نابودى اعمال است، اگرچه انفجار يك لحظه و اعمال بيش از ٦٠٠٠ سال باشد و در مقابل تواضع عامل بقاء، تواضع، مايه پذيرش حق و در مسير حقيقت قرار گرفتن است، اگرچه انحراف به اندازه انحراف ساحران فرعون باشد.

٦. قال رسول الله (صلى الله عليه وآله):

«يا اباذر منْ مات وفى قَلْبِه مثقالُ ذرة من كبر لم يَجِدْ رائحةَ الجَّنَة الّا انْ يتوب قَبْل ذلك» [١]:

«پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله) فرمودند: اى اباذر كسى كه بميرد و در قلبش به اندازه وزن ذره‌اى از كبر باشد، بوى بهشت را نمى‌يابد (استشمام نمى‌كند».

در اين كه مى‌فرمايد بوى بهشت را نمى‌يابد، نكته‌اى نهفته است، زيرا در حديث آمده است كه بوى بهشت از فاصله ٥٠٠ سال به مشام مى‌رسد- همانند باغ‌هاى گل كه از ٥٠ مترى بويش به مشام مى‌رسد- نفرمود داخل بهشت نمى‌رود،

[١]. بحارالانوار، جلد ٧٧، روضه بحارالانوار، صفحه ٩٠.