فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٧٣ - فصل اقسام فعل حقتعالى

يا جسم هستند و يا نفس بوده و يا عقل مى‌باشند.

جسم: موجودى است كه از مادّه اوّلى يعنى از لا شيئ محض و از قوّه بحت‌

خلق شده.

نفس: موجودى است كه از شيئ و امر بالفعل نشو پيدا نموده و مقصود از امر

بالفعل عقل است چه آنكه منشاء وجود نفس عقل است.

عقل: موجودى است كه نشو از شيئ پيدا ننموده بلكه فيئ براى شيئ‌

مى‌باشد.

قوله: و يمكن ان يكون شيئ من شيئ الخ: مرحوم مصنّف قسم دوّم را كه شيئ‌

من شيئ باشد بنفس مثال آورد اينك مى‌فرمايد: ممكن است مثال اين قسم مواليد باشد

كه از امّهات متولّد مى‌شوند و پرواضح است كه مواليد ثلاثه « نبات و جماد و

حيوان» منشاء و مادّه آنها عناصر اربعه « آتش- هوا- آب- خاك» كه امّهات‌

هستند مى‌باشد.

و براى تعيّن اين امكان و اثبات اين احتمال و رفع يد از كلام اوّل اينطور

دليل مى‌آورند:

قاعده اين است كه كلمه « من » نشويّه را بر مادّه چيزى داخل مى‌كنند و

چون عقول مادّه نفوس نيستند پس صحيح نيست براى قسم دوّم « موجودى كه از مادّه‌

ناشى شده است» نفس را مثال آورده و عقل را مادّه و منشاء آن دانست در نتيجه‌

نفوس مجرّده از قسم سوّم مى‌شوند يعنى موجودى هستند كه فيئ مى‌باشند همچون‌

عقول.

متن: « ٤٩٢، ٤٩١، ٤٩٠ »