فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٧٧ - مناط شرف و كمال در حقتعالى

و الى انّ قولهم « البسيط كلّ الوجودات و ليس بشيئ منها» الّذى‌

يتحاشى عنه العقول الوهميّة يرجع الى مسئلة العلم الذّاتى له تعالى و انّه‌

لا يعزب عن علمه مثقال ذرّة.

ترجمه و شرح فارسى:

تفريع و نتيجه‌

بيتى كه آنفا ذكر شد نتيجه بحث و تحقيقات قبلى است و مضمون آن اين‌

است:

در نتيجه بايد بگوئيم ذات اقدس حقتعالى عقل بسيط و علم اجمالى است و

در عين بساطت و اجمال جامع تمام معلومات و مفصل كلّ خيرات است و كمالات‌

است آنهم بنحو اعلى و ابسط كه مقصود از آن نحوه احديّت و بساطت و خلوص از

حدود و تعيّنات و ساذجيّت از هر گونه شائبه تركيب است.

و سپس مى‌فرمايد اين بيت اشاره به دو امر است:

١- مسئله كثرت در وحدت كه علم ذاتى حقتعالى است و در تشريح آن‌

گفته شد كه وجود بسيطش بنحو اعلى و ابسط كلّ وجودات است و همين مسئله را

معلّم اوّل ارسطو ذكر نموده و صاحب اسفار آن را احياء و مبرهن ساخته است و

مرحوم محقّق داماد در تقرير و تثبيت آن در تقديسات چنين فرموده است: حقتعالى‌

كلّ وجود است يعنى در عين اجمال و بساطت مفصل و كثير است پس اين عبارت‌

اشاره به علم ذاتى او است و سپس فرموده:

و كلّ او وجود است اين عبارت اشاره به علم فعلى كه مقام وحدت در

كثرت است مى‌باشد.

پس از آن اشاره به توحيد صفاتى حضرتى نموده و فرموده:

حقتعالى كلّ البها و كلّ الكمال است چنانچه كلّ او بهاء و كمال‌

مى‌باشد.

فقره اوّل اشاره به توحيد صفاتى بنحو كثرت در وحدت و فقره دوّم اشاره به‌

توحيد صفاتى بنحو و وحدت در كثرت است.