فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧٣ - شرح لفظى واجب تعالى

اثبات صانع‌

قبلا در بخش منطق گذشت كه شخص وقتى در مقام استعلام چيزى باشد

لازم است اوّل شرح لفظى آن چيز را در نظر گيرد و به كلمه (ماء شارحه) توضيح‌

لفظ و شرح اسم را استفسار كند پس از آن با « هل » بسيطه از اصل وجود آن شيئ‌

سئوال نمايد كه آيا مطلوب موجود است يا معدوم.

لذا مرحوم مصنّف در اينجا طبق اين قاعده ابتدا بشرح لفظ حقّ تبارك و

تعالى پرداخته پس از آن از اصل وجود و اثبات آن سخن رانده است.

البتّه ناگفته نماند كه اين فريده چنانچه گفته شد اصالتا براى همين دو

جهت طرح شده ولى چون تناسب (استطراد) اقتضاء نموده و مرحوم مصنّف شطرى‌

نيز در صفات حضرتش تقرير و بيان نموده و بحث تفصيلى و اصلى از آن را در فريده‌

دوم متعرّض شده است.

شرح لفظى واجب تعالى‌

در شرح اسم حقتعالى مى‌فرمايد:

وجودى كه داراى دو خصوصيّت ذيل باشد واجب و حق تعالى است:

١- آنكه ذاتش قائم بذات و نفسش باشد.

٢- آنكه قيام ذات بذات بعلّت ذات و نفسش باشد نه بامر ديگر.

قبل از تجزيه و تحليل تعريف فوق لازم است دو نكته بعنوان مقدّمه ذكر

شود:

مقدّمه اوّل‌

كلمه « حيثيّت » در لسان حكماء به پنج معنا اطلاق مى‌شود:

١- حيثيّت انضمامى: و آن در جائى استعمال مى‌شود كه موضوع حكم‌

بلحاظ انضمامش به او ديگر موضوع واقع شود چنانچه گويند: ده نفر مجتمعا