عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - ٣- توطئه در سقيفه (نقش سقيفه در پايه ريزى حكومت امويان)

باشد» [١] با تكيه بر اصل امتياز قريش بر ساير اقوام عرب بر آنان غلبه كرد. اصلى كه اسلام با آن مبارزه كرد؛ و پيامبر تنها زعامت و پيشوايى امّت را در اهل‌بيت عصمت و طهارت عليهم السلام قرار داده بود.

اخبار و رواياتى كه پيرامون گفت‌وگوهاى آن روز در سقيفه، امروز در دست ما است گوياى اين واقعيّت است كه معيار انتخاب خليفه در آن جمع عمدتاً حول محور «قرشى» بودن مى‌چرخيد.

ابن ابى الحديد در ذيل خطبه ٢٦ نهج البلاغه مى‌گويد:

«عمر به انصار گفت: «به خدا سوگند! عرب هرگز به امارت و حكومت شما راضى نمى‌شود، زيرا پيامبر صلى الله عليه و آله از قبيله شما نيست. ولى عرب قطعاً از اين‌كه مردى از طايفه پيغمبر حكومت كند امتناع نخواهد كرد. كيست كه بتواند با ما در حكومت و ميراث محمّدى معارضه كند، حال آن‌كه ما نزديكان و خويشاوند او هستيم؟». [٢]

در روايت ابن اسحاق چنين آمده است:

«شما به خوبى مى‌دانيد كه اين جماعت از قريش داراى چنين منزلت و مقامى است كه ديگر اقوام عرب آن را ندارند و اقوام عرب جز بر مردى از قريش متّفق القول نخواهند شد».

و در بيان ابوبكر نيز آمده است: «قوم عرب جز قريش را به خلافت رسول خدا صلى الله عليه و آله نخواهد شناخت». [٣]

مفهوم اين سخن آن است كه آنچه شرط لازم براى زمامدارى مسلمانان است،

[١]. صحيح بخارى، كتاب المحاربين، ج ٨، ص ٢٠٨ (با تصرّف و تلخيص). و شرح نهج البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ٢، ص ٢٤.

[٢]. «قالَ عُمَرُ: وَاللَّه لا تَرْضَى الْعَرَبُ أَنْ تُؤَمِّرَكُمْ وَ نَبِيُّها مِنْ غَيْرِكُمْ وَ لَا تَمْتَنِعُ الْعَرَبُ أَنْ تُوَلِّىَ أَمْرَها مَنْ كانَتِ النَّبُوَّةُ مِنْهُمْ مَنْ يُنازِعُنا سُلْطانَ مُحَمَّدٍ وَ نَحْنُ أَوْلِيائُهُ وَ عَشِيرَتُهُ؟» شرح نهج البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ٢، ص ٣٨.

[٣]. «... وَ إِنَّ الْعَرَبَ لَاتَعْرِفُ هذَا الْأَمْرَ إِلَّا لِقُرَيْشٍ» همان مدرك، ص ٢٤.