عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها

مقدمه چاپ پنجم

عاشورا حماسه بزرگ تاريخ

بهترين روش براى مطالعه تاريخ

1- اهداف و انگيزههاى خالص الهى

2- كشته شدن حجّت خدا توسّط مردمى به ظاهر مسلمان

3- ياران همراه امام عليه السلام

4- ذلّت ناپذيرى عاشوراييان

5- مظلوميّت، در ابعاد مختلف

6- قدرت تأثيرگذارى

كتاب حاضر

بخش اول شخصيت امام حسين عليه السلام و فلسفه عزادارى

دوم شخصيّت ممتاز آن حضرت

اوّل ولادت امام حسين عليه السلام

امام حسين عليه السلام در زمان خلفاى سه گانه

امام حسين عليه السلام در زمان خلافت امير مؤمنان على عليه السلام

امام حسين عليه السلام در دوران امام حسن عليه السلام

تكريم و تعظيم فوق العاده مردم

جمعبندى

سوم نقش ائمّه اطهار عليهم السلام در احياى ياد و نام امام حسين عليه السلام

روشهاى ائمّه عليهم السلام در زنده نگهداشتن عاشورا و عاشوراييان

1- برپايى مجالس سوگوارى

2- يادآورى مصايب آن حضرت عليه السلام در مناسبتهاى مختلف

3- گريستن و گرياندن

4- تشويق شاعران به مرثيهسرايى

6- اهتمام ويژه به زيارت مرقد امام حسين عليه السلام

5- اهمّيّت به تربت امام حسين عليه السلام

چهارم تاريخچه سوگوارى بر مظلوميّت امام حسين عليه السلام

1- گريه بر امام حسين عليه السلام پيش از تولّد آن حضرت

2- گريه بر امام حسين عليه السلام پس از ولادت

گريه رسول خدا صلى الله عليه و آله

گريه على عليه السلام بر مظلوميّت امام حسين عليه السلام

سوگوارى فاطمه زهرا عليها السلام

3- گريه و سوگوارى بر امام حسين عليه السلام پس از شهادت

حتّى دشمن بر او گريست

سوگ و ماتم در بارگاه يزيد

برنامه سوگوارى همسر امام حسين عليه السلام

مراسم سوگوارى در محضر امام باقر و امام صادق عليهما السلام

مراسم سوگوارى در محضر امام رضا عليه السلام

سوگوارى در كنار مزار شهداى كربلا

پنجم فلسفه گريه و عزادارى براى امام حسين عليه السلام

1- حسن ذاتى گريه

2- درك ثواب و رسيدن به شفاعت اهل بيت عليهم السلام

3- تشكّر از امام حسين عليه السلام

تحليل صحيح در فلسفه عزادارى

1- حفظ مكتب اهل بيت عليهم السلام

2- بسيج تودهها

حتّى غير مسلمانان هم به اين امر اعتراف دارند

3- خودسازى و تربيت دينى (الگوپذيرى)

4- تجليل از مجاهدت امام عليه السلام و تعظيم شعائر

ششم شيوههاى عزادارى

1- گريه كردن

2- تباكى

4- تشكيل مجالس سوگوارى

3- لباس مشكى بر تن كردن

5- نوحه سرايى

6- به سر و سينه زدن

7- تعطيلى كسب و كار

تذكّرات لازم

توصيههاى چهاردهگانه آية اللَّه العظمى مكارم شيرازى- مدّ ظلّه- به هيئتهاى مذهبى و مدّاحان محترم

بخش دوم ريشههاى قيام عاشورا

پناهگاه ستمديدگان

1- دشمنى ديرينه بنىاميّه با بنىهاشم

الف) ريشههاى تاريخى

ب) امتيازات ويژه بنى هاشم

1- آراستگى به علم و فضيلت

2- پاكى و تقوا و اصالت خانوادگى

3- شايستگىهاى فردى

شعلهور شدن آتش اختلافات با ظهور اسلام

2- انتقام دشمنان اسلام از شكستهاى زمان رسولخدا صلى الله عليه و آله

نقش اميرمؤمنان على عليه السلام در شكست مشركان قريش

نگرانى رسول خدا عليه السلام

على عليه السلام نيز نگران حسن و حسين عليهما السلام بود

از سخنان معاويه آثار كينه وانتقام آشكار است

يزيد و انتقام كشتههاى بدر

سخنانى از ديگر امويان

3- توطئه در سقيفه (نقش سقيفه در پايه ريزى حكومت امويان)

ب) تبديل شدن خلافت (عهد) الهى به امرى بشرى

ج) به قدرت رسيدن بنىاميّه در شام (تبديل خلافت به پادشاهى)

الف) شكسته شدن حرمت پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام

رمز و راز مماشات عمر با معاويه!

4- شوراى انتصابى عمر، و به قدرت رسيدن عثمان

پيامدهاى خلافت عثمان و نقش آن در تحكيم قدرت بنىاميّه

1- مناصب كليدى در اختيار امويان

مروان بن حكم مشاور عالى عثمان

2- روان شدن سيل اموال به سوى بنىاميّه

5- توطئهها در عصر اميرمؤمنان عليه السلام

1- ترك حمايت از عثمان

2- جنگ جمل يا رويارويى غير مستقيم معاويه با امام عليه السلام

3- جنگ صفّين، يا رويارويى مستقيم معاويه با امام عليه السلام

4- ايجاد رعب و وحشت در قلمرو حكومت علوى

6- شكلگيرى توطئهها در عصر امام مجتبى عليه السلام

1- فريب خوردن برخى از فرماندهان لشكر امام حسن عليه السلام توسّط معاويه

2- تضعيف موقعيّت امام عليه السلام توسّط منافقان و عوامل معاويه

3- صلح تحميلى

7- دوران خلافت معاويه

1- نقض صلحنامه امام مجتبى عليه السلام

2- نصب منافقان در پستهاى حسّاس

عمرو بن عاص (والى مصر)

زياد بن ابيه (والى بصره و كوفه)

مغيرة بن شعبه (والى كوفه)

سمرة بن جندب (جانشين زياد در بصره)

3- بستر سازىهاى فرهنگى براى پيشبرد اهداف شوم خويش

الف) جلوگيرى از تفسير قرآن

ب) ترويج مذهب جبر

ج) تحريم ذكر فضايل على عليه السلام و جعل حديث درباره ديگران

د) ترويج ناسزاگويى به على عليه السلام

4- به شهادت رساندن امام حسن مجتبى عليه السلام

5- كشتن شيعيان به بهانههاى گوناگون

شهادت حُجر بن عدى

شهادت عمرو بن حَمِق

6- تنگناى اقتصادى مخالفان

7- بدعتها

8- تحميل بيعت يزيد بر مردم

8- حكومت جنايتبار يزيد

ولادت و تربيت يزيد

افكار، انديشهها و رفتارهاى ضدّ دينى يزيد

جنايات يزيد

1- فاجعه خونين كربلا

2- كشتار وسيع مردم مدينه

3- آتش زدن كعبه

1- احياى آيين خدا و نجات اسلام از چنگال بدعتها

بخش سوم انگيزههاى قيام عاشورا

3- تشكيل حكومت اسلامى و مبارزه با ستمگران

نگاهى به گذشته

2- اصلاح امّت، امر به معروف و نهى از منكر

سخن امام حسين عليه السلام در برابر معاويه

تلاش امام حسين عليه السلام براى تشكيل حكومت اسلامى در زمان يزيد

الف) ترك بيعت با يزيد (و اعلام عدم شايستگى او براى خلافت)

ب) تصريح به شايستگى خود براى خلافت

ج) پاسخ به دعوت كوفيان

كوفه به محضر امام عليه السلام

پاسخ امام عليه السلام و اعزام مسلم به كوفه

بخش چهارم رويدادهاى قيام عاشورا

1- از مدينه تا كربلا

1- خواستگارى امّ كلثوم

قيام براى تشكيل حكومت اسلامى با آگاهى از شهادت

2- وحشت از نام على عليه السلام

3- افتخار شما فقط فاطمه است!

4- مصادره اموال معاويه

5- ملاقات با حسين ممنوع!

7- نامه شديد اللحن امام حسين عليه السلام به معاويه

6- برخورد شديد امام حسين عليه السلام با معاويه

8- همان نامه به روايت ديگر

9- حكومت معاويه بزرگترين فتنه!

10- نكوهش معاويه بر انتخاب يزيد

11- پاسخ كوبنده امام عليه السلام به معاويه

12- من كسى را صالحتر از يزيد نمىدانم!!

13- خطبهاى بسيار مهمّ و سرنوشتساز

14- من فقط براى اقامه حق قيام كردم

15- توطئه شبانه براى گرفتن بيعت

16- چگونه توطئه خنثى شد؟

17- همان مطلب به روايت ديگر

18- پاسخ كوبنده امام عليه السلام

19- ادامه همان سخن

20- پاسخ نهايى خلافت بر آل ابوسفيان حرام است!

21- امام حسين عليه السلام كنار قبر پيامبر صلى الله عليه و آله

22- خدايا! من نيكىها را دوست دارم

23- وداع امام حسين عليه السلام با قبر جدّش پيامبر صلى الله عليه و آله

24 اگر در دنيا هيچ پناهگاهى نداشته باشم، با يزيد بيعت نخواهم كرد!

25- وصيّتنامه تاريخى امام حسين عليه السلام

26- من هرگز تن به ذلّت نخواهم داد!

27- مادرم! مىدانم كه شهيد مىشوم!

29- امام حسين عليه السلام از مدينه خارج مىشود

28- پايان اين راه شهادت است!

30- ورود امام حسين عليه السلام به مكّه

31- تلاش ابن عبّاس و عبداللَّه بن عمر براى منصرف ساختن امام عليه السلام

32 نامه امام حسين عليه السلام به مردم كوفه به هنگام اعزام حضرت مسلم عليه السلام

33- برنامهريزى براى بيعت و قيام

34- نامه امام حسين عليه السلام به مردم بصره و برنامهريزى براى قيام

35- من مأموريّت دارم!

38- احترام حرم الهى

39- امام عليه السلام از شهادت خويش خبر مىدهد

36- پيمان كوفيان حجّت را بر امام تمام كرد

37- فقط جان بر كفان با ما همراه شوند!

40- امام حسين عليه السلام امان دشمن را نمىپذيرد

41- قيام براى اعلاى كلمه حق

42- نامه ديگر از امام عليه السلام در پاسخ مردم كوفه

43- قيام براى احياى حق

44- گفتگوى پر معنى امام عليه السلام با فرزندش على اكبر عليه السلام

45- بنى اميّه در تعقيب امام عليه السلام

46- امام حسين عليه السلام مردم را براى بازگشت آزاد مىگذارد

47- امام عليه السلام حقايق را براى يارانش بازگو مىكند!

48- اهداف امام در قالب اشعارى پر معنا

49- خطبه امام عليه السلام در نخستين برخورد با دشمن

51- گفتگوى پرمعناى امام عليه السلام با حرّ

50- خطبه ديگر امام عليه السلام در برابر لشكر حرّ

52- تعبير ديگرى از امام عليه السلام درباره ذلّتناپذيرى

53- خطبه ديگرى از امام عليه السلام در جمع ياران حرّ

54- عبيداللَّه بن حُرّ جعفى و از دست دادن فرصت

55- در پستى دنيا همين بس

56- ورود به سر منزل مقصود

57- برخورد عزّتمندانه امام عليه السلام با فرستاده عبيداللَّه

58- خاموش نشستن گناه است

59- خوشا چنين مرگى!

60- مىخواهم با تو سخن بگويم

61- من راز و نياز با محبوب را دوست دارم

62- خطبه تاريخى امام عليه السلام در شب عاشورا

63- هرگز دست از دامنت بر نمىداريم!

64- شيرينتر از عسل

65- آمادهسازى براى حادثهاى بزرگ

66- جالبترين صحنههاى ايثار

67- خونهاى شهيدان را به آسمان هديه مىبرند!

68- آخرين توشه!

69- مناجات صبح عاشورا

70- خطبه صبح عاشورا

72- سازندگى در صبح عاشورا

71- توجّه به حقوق مردم حتّى در روز عاشورا

73- خطابه شورانگيز امام عليه السلام به هنگام صفآرايى دشمن

74- خطبه حماسى امام عليه السلام در برابر سپاه دشمن

75- اعتراف كوفيان در مقابل منطق گوياى امام عليه السلام

76- سخنان امام عليه السلام به اصحاب بزرگوارش

77- بشتابيد اى دليرمردان!

78- شهداى پرافتخار حمله اوّل

79- به سوى خيمهها برگرد (كه بر زنان جهاد نيست)

80- شما با جانتان ياريم كرديد

81- من به نزد خداى بخشنده و كريم مىروم

82- ابوشعثاء كندى

83- حرّ بن يزيد رياحى

84- برير بن خضير

85- مسلم بن عوسجه

86- زهير بن قين

87- حبيب بن مظاهر

88- عمروبن قَرَظَة بن كعب انصارى

89- انس بن حرث كاهلى

91- عمرو بن جُنادة

90- اسَلم بن عمرو، غلام تركى

92- يزيد بن ثُبَيط

93- عابس بن ابىشبيب شاكرى

94- حنظلة بن اسعد شبامى

95- حجّاج بن مسروق

96- سعيد بن عبداللَّه حنفى

97- جَون

مولى أبيذرّ

98- نافع بن هلال

99- ابوثمامه صائدى

100- درهاى بهشت به رويتان گشوده شد!

101- دو برادر از خوارج

102- سويد بن عمرو

103- خدايا شاهد باش

104- به خدا سوگند بر عمويت دشوار است!

105- شهداى خاندان عقيل

1 عبداللَّه بن مسلم بن عقيل

2 جعفر بن عقيل

3 عبدالرحمان بن عقيل

106- شهداى خاندان جعفر طيار

1 عون بن عبداللَّه بن جعفر

2 محمد بن عبداللَّه بن جعفر

107- فرزندان اميرمؤمنان عليه السلام

1 عبداللَّه بن على

2 عثمان بن على

3 جعفر بن على

4 ابوبكر بن على

108- برادرم! براى لب تشنگان، آبى تهيّه كن

109- او طفلى شش ماهه است پس جرعهاى آب به وى برسانيد!

110- اى يارانم! چه شد پاسخ مرا نمىدهيد؟!

111- پسرم! عمويت را نيز كشتند

112- يادى از مادر در آخرين ديدار

113- لباس كهنه چرا؟

114- گفتگو با زنان حرم

115- سخنان و اشعار امام عليه السلام در برابر دشمن

116- شوق ديدار

117- پيمان شكنان رسوا!

118- مرا بشناسيد

119- اشعارى ديگر

120- مرگ بهتر از زندگى ننگين است!

121- اگر دين نداريد آزاد مرد باشيد!

122- مناجات با خدا و نفرين به دشمن

123- مىخواهم با چهره خونين به ملاقات جدّم بروم

124- آنجا كه دشمن هم گريست!

125- عبداللَّه بن حسن، يادگار برادر

126- آخرين مناجات

127- لحظات شهادت

رويدادهاى پس از شهادت امام عليه السلام

128- دگرگونى عالَم طبيعت

131- غارت سلاح و لباسهاى امام عليه السلام

129- عزادارى فرشتگان

130- آمدن ذوالجناح به خيام

132- غارت خيمهها

133- يورش به خيمه امام سجاد عليه السلام

134- آتش زدن خيمهها

135- تاختن اسبها بر پيكر امام عليه السلام

136- فرستاده شدن سر امام عليه السلام به سوى كوفه

137- تقسيم سرهاى شهدا

138- اسارت اهلبيت عليهم السلام

139- عبور قافله اسيران از قتلگاه

140- دفن اجساد پاك

2- از كربلا تا مدينه

2- صدقه بر ما حرام است!

1- ورود به كوفه

3- خطبه تاريخى زينب كبرى عليها السلام در كوفه

4- خطبه عجيب ديگرى از فاطمه صغرى

5- خطبهاى ديگر!

6- خطبه امام سجّاد عليه السلام در كوفه

7- من جز زيبايى نديدهام!

8- شهادت، افتخار ماست

9- اين لبان را رسول خدا مىبوسيد!

10- پيرمردى كه به آرزويش رسيد

11- عجيبتر از ماجراى اصحاب كهف و رقيم

12- نامه ابن زياد به يزيد

13- منازل بين راه

مشهد النقطة

14- غوغاى شام

15- در بارگاه يزيد

16- خروش زينب كبرى عليها السلام

17- خطبهاى كه پايههاى كاخ يزيد را لرزاند

18- فرافكنى يزيد

19- گفتگوى منهال با امام سجاد عليه السلام

20- بازمانده شام

21- خواستههاى سه گانه امام سجاد عليه السلام

22- محل دفن سر مقدّس

23- حركت از شام

24- زيارت عاشقانه جابربن عبداللَّه انصارى

25- بررسى ورود خاندان اهلبيت عليهم السلام به كربلا

1 اقوال گوناگون در مورد ورود اهلبيت عليهم السلام در اربعين به كربلا

2 بُعد مسافت و توقفهاى طولانى

1 تصريح مورّخانى قبل از سيد بن طاووس

2 الحاق سرهاى شهدا به بدنها

3 سنّت زيارت اربعين

اربعين در كربلا چه گذشت؟

26- به سوى مدينه

27- ورود به مدينه

خطبه امام سجاد عليه السلام كنار دروازه مدينه

28- عزادارى در مدينه

نالههاى جانسوز امّ البنين

بخش پنجم آثار و پيامدهاى قيام عشورا

1- احياى اسلام و آيين حق

2- الگوسازى براى آزادگان

3- قيامهاى خونين پس از حادثه عاشورا

الف) اعتراضات و مقاومتهاى شخصى

ب) قيام توّابين

هلاكت يزيد

آغاز عمليّات توّابين

تحليل و بررسى

ج) قيام مختار

آخرين نبرد

تحليل و جمعبندى

د) انقراض بنىاميّه

قيام عبّاسيان و انتقام از بنىاميّه

شگفتىهاى تاريخ!

جمع بندى پايانى

بخش ششم اشعار برگزيده

اشعار فارسى

جلوه گاه حق

نور خدا

مهر آزادگى

حماسه آفرين

همّت بلند

دانشگاه ايمان

عشق بازى

جان جهان

قربانى اسلام

اشك شفق

خاك شهيدان

عزّت و آزادگى

دوازده بند محتشم

بند اوّل

بند دوم

بند سوّم

بند چهارم

بند پنجم

بند ششم

بند هفتم

بند هشتم

بند نهم

بند دهم

بند يازدهم

اشعار عربى

عقبة بن عمر سهمى، نخستين مرثيه سرا

بند دوازدهم

گزيدهاى از قصيده سيّد حميرى

گزيدهاى از قصيده دعبل خزاعى

گزيدهاى از قصيده ابن حمّاد عبدى

گزيدهاى از قصيده ديگر ابن حمّاد

قصيدهاى از شاعر ديگر

منتخبى از قصيده ابن عرندس

منتخبى ديگر از قصيده ابن عرندس

گزيدهاى از قصيده ميميّه سيّد جعفر حلّى (ره)

قصيدهاى از يكى از بزرگان

شعرى از سيد محمّد حسين قزوينى (ره)

گزيدهاى از قصيده شيخ خليعى

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اشخاص و لقبها

فهرست اماكن

فهرست قبايل و گروهها

فهرست منابع

عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٩ - ١ عبداللَّه بن على

به جز عون و محمد، دو تن ديگر از خاندان جعفر طيار به نامهاى «عبيداللَّه بن عبداللَّه بن جعفر» [١] و «قاسم بن محمد بن جعفر» در ركاب امام عليه السلام در روز عاشورا به فيض شهادت نائل آمدند.

١٠٧- فرزندان اميرمؤمنان عليه السلام‌

١. عبداللَّه بن على‌

مادرش «ام البنين» است. او از برادرش حضرت ابوالفضل عليه السلام هشت سال كوچكتر است و در وقت شهادت اميرمؤمنان عليه السلام ٦ ساله بوده است و در روز عاشورا بيست و پنج سال داشت.

پس از شهادت عده‌اى از بنى‌هاشم، حضرت ابوالفضل عليه السلام برادران خويش- عبداللَّه، عثمان و جعفر- را احضار كرد و فرمود: برويد جان خود را فداى برادر و امام خويش نماييد تا شما را در پيشگاه خدا به حساب آورم وانتقام شما را از دشمنان بگيرم. [٢]

عبداللَّه كه از ديگران بزرگتر بود به ميدان رفت و اين رجز را خواند:

أَنَا بْنُ ذِي النَّجْدَةِ وَالْأَفْضالِ‌

ذَاكَ عَلِيٌّ الْخَيْرِ فِي الْأَفْعالِ‌