عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٨ - ١- آراستگى به علم و فضيلت

ابن ابى الحديد در جاى ديگر از استادش «ابوعثمان» نقل مى‌كند كه در دوران جاهليّت سران بنى‌اميّه- با وجود همه حرص و ولعى كه براى به چنگ آوردن مناصب عالى و جايگاه ممتاز اجتماعى از خود نشان مى‌دادند- همواره از اين مناصب دور بودند و مناصبى چون پرده دارى كعبه، رياست دارالندوه و سقايت و پذيرايى حجّاج عمدتاً در اختيار بنى‌هاشم و ديگر تيره‌هاى قريش بود. [١]

به يقين اين وضع در روحيّه آنها اثر مى‌گذاشت، و آتش حسد را در دل‌هاى آنها شعله‌ور مى‌ساخت.

ب) امتيازات ويژه بنى هاشم‌

١- آراستگى به علم و فضيلت‌

فاصله و اختلاف بنى‌اميّه با بنى‌هاشم تنها ريشه در اين مسائل ظاهرى و بيرونى نداشت، بلكه برخوردارى خاندان بنى‌هاشم از معنويّت آشكار، آنان را در چنان سطحى قرار داد كه همواره مورد حسادت و بغض رقيبان خود از بنى‌اميّه قرار داشتند؛ سرانجام آنان به جايگاهى رسيدند كه درخت «نبوّت» و «امامت» در خاندان آنان غرس شد و خانه‌هايشان محلّ آمد و شد فرشتگان الهى گرديد و علوم و معارف از آنان سرچشمه گرفت.

حضرت على عليه السلام در سخنان جامعى مى‌فرمايد:

«أَيْنَ الَّذِينَ زَعَمُوا أَنَّهُمُ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ دُونَنا كَذِباً وَ بَغْياً عَلَيْنا، أَنْ رَفَعَنَا اللَّهُ وَ وَضَعَهُمْ وَ أَعْطانا وَ حَرَمَهُمْ وَ أَدْخَلَنا وَ أَخْرَجَهُمْ، بِنا يُسْتَعْطَى الْهُدى وَ يُسْتَجْلَى الْعَمى، إِنَّ الأَئِمَّةَ مِنْ قُرَيْشٍ غُرِسُوا فِي هذَا الْبَطْنِ مِنْ هاشِمٍ، لا تَصْلُحُ عَلى سِواهُمْ وَ لا تَصْلُحُ الْوُلاةُ مِنْ غَيْرِهِمْ؛

كجايند كسانى كه ادّعا مى‌كردند آن‌ها راسخان در علمند نه ما، و اين ادّعا را از طريق دروغ و ستم نسبت‌

[١]. شرح نهج‌البلاغه ابن ابى‌الحديد، ج ١٥، ص ١٩٨. (با اختصار) و رجوع شود به: كامل ابن اثير، ج ٢، ص ٢٢- ٢٣.