عاشورا ريشه‌ها، انگيزه‌ها، رويدادها، پيامدها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢ - مراسم سوگوارى در محضر امام باقر و امام صادق عليهما السلام

سوگ و ماتم در بارگاه يزيد

پس از آن‌كه كاروان اسيران را به كوفه و شام بردند، با خطبه‌هاى افشاگرانه امام زين العابدين عليه السلام و زينب كبرى عليها السلام، اوضاع شهر شام برگشت و با جوّ ايجاد شده بر ضدّ دستگاه خلافت اموى، يزيد چاره‌اى جز اظهار ندامت و فرافكنى نداشت. در چنان شرايطى، زنان حرم حسينى در «شام» مراسم عزا و ماتم برپا كردند، تا آنجا كه حتّى زنان خاندان اموى نيز در آن شركت نمودند و اين برنامه تا سه روز ادامه داشت. [١]

برنامه سوگوارى همسر امام حسين عليه السلام‌

در روايتى از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «هنگامى كه امام حسين عليه السلام به شهادت رسيد، همسر او (به نام رباب) [٢] براى آن حضرت مجلس ماتمى برپا كرد، خود گريه مى‌كرد و زنان و خادمانش نيز با او همصدا مى‌شدند». [٣]

مراسم سوگوارى در محضر امام باقر و امام صادق عليهما السلام‌

برپايى مراسم سوگوارى امام حسين عليه السلام در حضور امام باقر عليه السلام پيش از اين گذشت، [٤] امّا در مورد حضرت امام صادق عليه السلام گاه برخى از شعراى اهل بيت كه به‌

[١] ... فَخَرَجْنَ حَتَّى دَخَلْنَ دارَ يَزِيدَ فَلَمْ تَبْقَ مِنْ آلِ مُعاوِيَةَ امْرَأَةً إِلَّا اسْتَقْبَلَهُنَّ تَبْكِي وَ تَنُوحُ عَلَى الْحُسَيْنِ عليه السلام فَأَقامُوا عَلَيْهِ الْمَناحَةَ ثَلاثاً. (تاريخ طبرى، ج ٤، ص ٣٥٣) همين مطلب در بحارالانوار، ج ٤٥، ص ١٤٢ نيز به گونه‌اى مشروحتر آمده است.

[٢] مرحوم شيخ مفيد مى‌نويسد: يكى از همسران امام حسين عليه السلام رباب دختر «امرءالقيس كلبى» است‌كه مادر حضرت سكينه عليها السلام مى‌باشد. (ارشاد مفيد، تاريخ زندگانى امام حسين عليه السلام، باب ٥، ص ٤٩١).

[٣] لَمَّا قُتِلَ الْحُسَيْنُ أَقامَتِ امْرَأَتُهُ الْكَلْبِيَّةُ عَلَيْهِ مَأْتَماً و ... (كافى، ج ١، ص ٤٦٦).

[٤] نمونه ديگر از عزادارى در محضر امام باقر عليه السلام، سرودن اشعارى توسّط كميت اسدى در محضر آن‌حضرت در رثاى شهيدان كربلاست كه امام با شنيدن آن، اشكش جارى شد و صداى گريه كنيزكى نيز از پشت پرده شنيده شد. امام عليه السلام پس از آن در حقّ كميت دعا كردند. (بحارالانوار، ج ٣٦، ص ٣٩٠- ٣٩١).