تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٢٣ - شرح نويسى

وى در اين كتاب، به لحاظ ترس از گسترده بودن كتاب، فقط عناوين باب‌ها را مى‌آورد و در حين شرح، آنچه از متن وسائل را كه بدان نياز داشته، ذكر مى‌كند و در ابتداى آن، مقدّمه‌اى مشتمل بر دوازده «فايده» مى‌آورد.[١] علّامه محمّد باقر مجلسى (م ١١١١ ق)، محدّث كارآمد اين دوره، دو شرح اساسى و مهم بر كتاب‌هاى الكافى وتهذيب الأحكام نوشته است:

مرآة العقول فى شرح أخبار آل الرسول.[٢] شرحى مفصّل بر كتاب شريف الكافى (اصول، فروع و روضه آن) است كه پس از سال ١٠٧٦ ق، به كتابت درآمده است.

مجلسى در اين كتاب، هدف از كار خود را بيان حال اسناد احاديث و شرح الفاظ مشكل و مطالب دشوار براى درك سريع معانى از سوى اهل تحقيق، معرّفى مى‌نمايد.[٣] ملاذ الأخيار فى فهم تهذيب الأخبار.[٤] شرح مهمّى بر كتاب تهذيب الأحكام شيخ طوسى است كه به سال ١١٠٩ ق، به پايان رسيده است. علّامه در اين شرح، به دنبال هر روايتى، اوّل سلسله سند و بعد، آنچه را كه راجع به متن باشد، شرح نموده است و ظاهراً، شامل تمام كتاب است، اگر چه بعضى مخالف اين نظرند.

بنا به گفته اهل تحقيق، علّامه مجلسى، حاشيه پدرش بر تهذيب الأحكام با نام إحياء الأحاديث، و نيز حاشيه ملّا عبد اللَّه شوشترى بر اين كتاب را به طور كامل در ملاذ الأخيار، درج نموده است.[٥]

[١]. تحرير وسائل الشيعة و تحبير مسائل الشريعة، ص ٤.

[٢]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٧٩؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٩، ص ٢٧١.

[٣]. مرآة العقول فى شرح اخبار آل الرسول، ج ١، ص ٣( مقدّمه).

[٤]. الذريعة، ج ٢٢، ص ١٩١- ١٩٢؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ٢٦٣؛ فهرست نسخ‌خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه فاضل، ج ١، ص ١٣٨.

[٥]. ملاذ الأخيار فى فهم تهذيب الأخبار، ج ١، ص ٤٣( مقدّمه تحقيق).