تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٨٢ - ١ إرشاد القلوب إلى الصواب المنجى من عمل به من أليم العقاب

كلامى و فقهى نگاشته، تنها در بخشى از الرسالة السعدية به احاديث اخلاقى پرداخته است.

اينك به معرّفى كتاب‌هاى اخلاقى- حديثى اين دوره مى‌پردازيم.

١. إرشاد القلوب إلى الصواب المنجى من عمل به من أليم العقاب‌[١]

اين كتاب اخلاقى، نوشته حسن بن ابوالحسن ديلمى، محدّث بزرگوار اماميه در قرن هشتم هجرى است. اين كتاب، معروف به «ارشاد ديلمى» و از مصادر بحار الأنوار است. علّامه مجلسى، با عبارت «كتابٌ لطيفٌ مشتمل على أخبار متينة غريبة»، از آن ياد كرده است.[٢] شيخ حرّ عاملى نيز در يادكرد منابع وسائل الشيعة، الإرشاد را از جمله كتاب‌هايى مى‌شمارد كه نويسندگانشان، به صحّت آنها گواهى داده‌اند و قرائن بر ثبوت آنها بوده و به طور متواتر، نقل شده يا صحّت انتساب آنها به نويسندگان، بدون شكّ و ترديد است.[٣] شيخ آقا بزرگ‌[٤] و نويسنده روضات الجنات‌[٥] نيز از آن ياد كرده‌اند.

إرشاد القلوب، شامل دو جلد است. جلد اوّل، در مواعظ و نصايح است و جلد دوم، در فضايل و مناقب اميرمؤمنان. شيخ حرّ عاملى، بر دو جلد بودن آن، تصريح كرده است.[٦] برخى از كتابشناسان با توجّه به قرائنى مانند اختلاف‌

[١]. ر. ك: رياض العلماء، ج ١، ص ٣٣٨؛ أمل الآمل( تذكرة المتبحّرين)، ج ٢، ص ٧٧( ش ٢١١)؛ روضات الجنّات، ج ٢، ص ٢٩١( ش ٢٠١)؛ الكنى‌ والألقاب، ج ٢، ص ٢٣٧؛ كشف الحجب والأستار، ص ٣٩( ش ١٧١)؛ الذريعة، ج ١، ص ٥١٧( ش ٢٥٢٧)؛ إيضاح المكنون، ج ١، ص ٦٢.

[٢]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٣٣.

[٣]. ر. ك؛ وسائل الشيعة، ج ٣٠، ص ١٥٣ و ١٥٧.

[٤]. الذريعة، ج ١، ص ٥١٧( ش ٢٥٢٧).

[٥]. روضات الجنات، ج ٢، ص ٢٩١( ش ٢٠١).

[٦]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٧٧( ش ٢١١).