تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١١٨ - ٤ الكشكول فى ما جرى لآل الرسول من الجمهور بعد الرسول

آمُلى است كه اندكى مقدّم بر سيّد حيدر آمُلى صوفى است.[١] به نظر مى‌رسد كه انتساب كتاب الكشكول به آملى منتفى است؛ زيرا افزون بر قرائنى كه صاحب رياض درباره عدم انتساب آن ذكر كرده، از سنجش تاريخ نگارش الكشكول با سال تولد سيّد حيدر آملى مى‌توان نتيجه گرفت كه نويسنده كتاب، آملى نمى‌تواند باشد. با توجّه به مقدّمه و متن الكشكول،[٢] سال نگارش آن ٧٣٥ ق، است.

از سوى ديگر، هر چند تاريخ تولّد و وفات آملى در منابع رجالى ذكر نشده، امّا او خود در نصّ النصوص، تصريح كرده كه نگارش آن را به سال ٧٨١ ق، شروع كرده و در سال ٧٨٢ ق، به پايان برده، در حالى كه سن او ٦٣ سال بوده است.[٣] بر اين پايه، سال تولد آملى حدود سال ٧١٩ ق، خواهد بود و بعيد است كه او در شانزده سالگى نويسنده كتاب الكشكول باشد؛ چرا كه سيّد حيدر، تا سى سالگى در ايران بوده و بنا بر اين، نمى‌تواند گزارشگر درگيرى‌هاى شيعه و اهل سنّت در بغداد به سال ٧٣٥ ق، باشد.

گذشته از اينها، نويسنده الكشكول از رساله‌اى از خود درباره داستان ابليس و حضرت آدم عليه السلام ياد كرده:

قصّة إبليس مع آدم طويلة، ليس هذا المختصر من بسطها، فانّى أفردت رسالة مستقلّة بنفسها يجدها من يجدها ويفقدها من يفقدها.[٤] تا آن‌جا كه مى‌دانيم در منابع كتابشناسى، چنين كتابى به آملى نسبت داده نشده است.[٥] قرينه ديگر بر نادرستى انتساب كتاب الكشكول به سيّد حيدر آملى آن است كه‌

[١]. همان جا.

[٢]. الكشكول فى ما جرى على آل الرسول، ص ٧ و ص ٩٧.

[٣]. المقدّمات من كتاب نص النصوص، ص ٥٣٧.

[٤]. الكشكول فى ما جرى على آل الرسول، ص ١٥.

[٥]. ر. ك: جامع الأسرار، مقدمه، فهرست عام آثار آملى.