تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٩٦ - د تفسير مأثور

٥. تفسير شريف لاهيجى،[١] از بهاءالدين شيخ محمّد بن شيخ على لاهيجانى (م ١٠٩٠ يا ١٠٩٥ ق). اين تفسير، بر اساس اخبار و احاديث مأثور از اهل بيت عصمت و طهارت گردآورى شده است و در تفسير آيات، بدون مراجعه به روايات، گامى برداشته نشده است. مفسّر، تفسير هر آيه را به عنوان اجمال، نه به طور تحت اللفظى، بلكه بر حسب ترجمه مطلوب، معنا كرده است و در نقل روايات، كوشيده است به آن دسته از روايات اكتفا ورزد كه از طريق ائمه عليهم السلام به ما رسيده است و در هر جا كه ظاهراً تعارض و تنافى‌اى ميان دو روايت بوده، عدم تنافى را روشن ساخته است. اين تفسير در سال ١٠٨٦ ق، به پايان رسيده است.

٦. الصافى (الصافى فى تفسير كلام اللَّه يا الصافى فى تفسير القرآن)، از ملّا محمّد محسن بن مرتضى، معروف به‌فيض‌كاشانى (م ١٠٩١ ق). تفسيرهاى «الصافى»، «الأصفى‌» و «المصفّى»،[٢] هر سه از فيض و موسوم به تفاسير: كبير، متوسط و موجزاند.[٣] اين تفسير، آميخته از روايت و درايت، شامل جميع آيات قرآن و در پنج جلد بوده، تاريخ تأليف آن ١٠٧٥ ق، است. مؤلّف در اين تفسير، در لغت، اعراب و بيان به تفسير بيضاوى، و در بيان احاديث به تفسير القمى، منسوب به على بن ابراهيم قمى (م ح ٣٠٧ ق) و التفسير المنسوب إلى الإمام العسكرى عليه السلام و تفسير العيّاشى (م ٣٢٠ ق) اعتماد كرده است.[٤] فيض كاشانى، در بيان تأليف كتاب خويش مى‌نويسد:

اى برادران، آنچه از من در تفسير قرآن خواسته بوديد، تا ما را به ائمه معصوم عليهم السلام وصل كند، با بضاعت اندك و در حدّ توان خويش براى شما

[١]. همان، ص ٢١٨- ٢٢٢.

[٢]. از تفسير« المصفى»، ظاهراً فقط نامى شنيده شده و هيچ ردّپايى از آن، ديده نشده است.

[٣]. صافى: تفسير مبسوط و مفصّل كه داراى هفتاد هزار سطر است. الأصفى: برگزيده و منتخب تفسير الصافى و در ٢١ هزار سطر است. المصفّى: تلخيص و برگزيده‌اى از تفسير الأصفى، جهت فهم عموم مردم است.( طبقات مفسران شيعه، ص ٢٢٥).

[٤]. المفسرون حياتهم و منهجهم، ص ٥٠٢- ٥٠٤.