تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢١٢ - ٢ خلاصة الأقوال فى معرفة أحوال الرجال

نيز مستدركى توسّط ميرزا لطف على بن محمّد كاظم تبريزى شيرازى (م ١٣٥٠ ق) تهيّه شده است.[١] خلاصة الأقوال، توسّط محمّد باقر بن محمّد حسين تبريزى به سال ١٢٩٠ ق، به فارسى ترجمه شده است. اين ترجمه به خطّ مترجم در كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى موجود است.[٢] بارى! علّامه حلّى در مقدّمه خلاصة الأقوال، پس از يادكرد ضرورت علم رجال و نيازمندى عالمان دينى در استنباط احكام به آن، كتاب خود را حدّ وسط كتاب‌هاى رجالى پيشين مى‌داند كه برخى به غايتْ مفصّل و برخى در نهايتِ اختصارند. او تأكيد مى‌كند كه به ذكر تمام راويان نخواهد پرداخت؛ بلكه تنها از دو قِسم سخن خواهد گفت: قسم نخست، كسانى كه به روايت ايشان اعتماد مى‌كند يا قبول سخن او نزد نويسنده مرجّح است. قسم دوم، افرادى كه روايت ايشان را ترك گفته يا درباره آنها توقّف كرده است.[٣] علّامه حلّى، هريك از حروف الفبا را تحت يك فصل، سامان داده كه هر فصل، خود به چند باب تقسيم مى‌شود. براى مثال، فصل اوّل به اسامى‌اى كه با همزه شروع مى‌شود، اختصاص دارد كه هر اسمى، خود، شامل يك باب است. مثلًا باب ابراهيم، باب اسماعيل. در تبويب باب‌ها، فقط حروف اوّل لحاظ شده و ترتيب حروف بعدى لحاظ نشده است. مثلًا باب اسماعيل، قبل از اسحاق، و باب ادريس، پس از ايّوب آمده است. در ذكر اسامى هر باب نيز حروف اوّل نام پدران رعايت نشده است. مثلًا ابراهيم بن نعيم، قبل از ابراهيم بن ابى محمود، و جعفر بن سهيل، پيش از جعفر بن‌

[١]. همان، ج ٢١، ص ٤( ش ٣٦٧٦).

[٢]. مكتبة العلامة الحلّى، ص ١٢٦؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، ج ١٧، ص ٣٤٩( ش ٥٩٥٥).

[٣]. خلاصة الأقوال، ص ٢- ٣.