تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١٠١ - رويكرد كلامى

نويسنده، در پردازش كتاب، از ادبيات غنى خود بهره جسته و متن اخلاقى مسجّع، شيوا و دلكشى را عرضه نموده است.

٩. الرسالة العليّة

اين كتاب، ديگر اثر حديثى اين دوره، با محتواى اخلاقى و نوشته واعظ كاشفى است كه در بخش اربعين‌نگارى معرّفى خواهد شد.

رويكرد كلامى‌

كتاب‌هاى كلامى را به دو دسته مى‌توان تقسيم كرد. دسته نخست، كتاب‌هايى هستند كه ساختار مطالب آنها بر استدلال‌هاى عقلى استوار شده و استفاده از ادلّه نقلى و آيات و روايات، بسيار كم و گاه به اجمال است و صبغه عقلى- كلامى بر كتاب حاكم است. كشف المراد علّامه حلّى، نمونه ارزنده اين نوع كتاب‌هاست.

دسته دوم، كتاب‌هايى‌اند كه بنا به طبيعت موضوع (مانند مباحث امامت و رجعت) يا رويكرد خاصّ نويسنده، بهره‌گيرى از ادلّه نقلى در آن فراوان است و كتاب، رنگ و روى حديثى دارد. منهاج الكرامة فى معرفة الإمامةى علّامه حلّى از اين دست كتاب‌هاست.

در اين دوره، متكلّمان برجسته‌اى مانند علّامه حلّى، فاضل مقداد و بياضى نباطى برخاسته‌اند و دانش كلام، بويژه در روزگار علّامه حلّى، در كمال رونق و اوج بود؛ امّا بسيارى از متون كلامى از نوع نخست هستند كه طبعاً به موضوع بحث ما مربوط نمى‌شوند.

در اين بخش از نوشتار، كتاب‌ها و رساله‌هايى را كه در زمينه‌هاى كلامى با استفاده از احاديث معصومان نوشته شده‌اند، معرّفى مى‌كنيم. نخست كتاب‌هاى چاپى و سپس، متون خطّى را گزارش مى‌كنيم.