تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٠٠ - سه وجوه اختلاف اصوليان و اخباريان

ارزش پيدا مى‌كنند.[١] آن‌گاه مى‌گويد:

خداى تعالى بر من منّت نهاد تا چهل حديث از كتاب «الكافى» استخراج نمايم و بر تو بخوانم. بعضى از آنها در فضيلت تفقّه در دين، و بعضى در فضيلت روايت حديث، و بعضى در فضيلت علم، و بيشتر اين احاديث، متعلّق به فنّ اصول حديث است.[٢]

سه. وجوه اختلاف اصوليان و اخباريان‌

ميان اصوليان و اخباريان، اختلاف متعدّدى وجود دارد و بسيارى از علماى اصولى يا اخبارى، در صدد شمارش اين اختلافات برآمده‌اند. عبداللَّه بن صالح سماهيجى بحرانى (م ١١٣٢ ق)، عالم اخبارى، كتاب منية الممارسين را در پاسخ به نود پرسش شيخ ياسين بن صلاح الدين- كه خطاب به او مطرح كرده بود- تأليف كرد و در آن به بيان چهل فرق بين اصوليان و اخباريان پرداخته است.[٣] سيّد محمّد بن فرج اللَّه دزفولى- كه خود، عالمى اصولى است-، در رساله فاروق الحق، ٨٦ فرق بين اين دو مسلك را آورده است.[٤] محمّد باقر خوانسارى (م ١٣١٣ ق)، عالم رجالى قرن چهاردهم، در كتاب روضات الجنّات، تلخيصى مشتمل بر ٢٩ فَرق از فَرق‌هاى چهل‌گانه سماهيجى را بر مى‌شمُرَد.[٥] اين كتاب، غالباً مرجع محقّقان غربى در خصوص مباحث اخبارى- اصولى بوده است.[٦]

[١]. همان، ص ٣٣.

[٢]. همان، ٣٨- ٣٩.

[٣]. روضات الجنّات، ج ٤، ص ٢٥٠؛ الذريعة، ج ٢٣، ص ٢١٠.

[٤]. فاروق الحق، ص ٥ به بعد( نسخه خطى موجود در كتابخانه آية اللَّه مرعشى).

[٥]. روضات الجنّات، ج ١، ص ١٢٧- ١٣٠.

[٦]. ميراث اسلامى، دفتر چهارم، ص ٣٨١:« گزيده منية الممارسين».