تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٠٨ - ديدگاه ها درباره«الرجال» ابن داوود

شايد خطّ ايشان بد بوده و هر ناسخى به شكلى كه مى‌فهميده، مى‌نوشته است و نسخ بر ايشان عرضه نشده و سقيم و بدون تصحيح مانده است.

و امّا اشكالات و تعريضات وى بر علّامه، درباره ضبط واژگان است، نه امر ديگر. و در بيشتر اين نقدها، اگر نگوييم كه در همه آنها، حق با ابن داوود است.[١] افندى نيز نوشته است:

اشتباهات در نقل اقوال از منابع رجالى پيشين، غالباً ناشى از اختلاف نسخ و حذف و اضافه‌هايى است كه از جانب خودِ مؤلّفان، پس از اشتهار برخى از نسخ، صورت گرفته و در دست مردم، بدون تغيير، به حالت پيشين باقى مانده است، همچنان كه در تأليفات معاصران ما نيز مشاهده مى‌شود، بويژه در كتاب‌هاى رجال كه مؤلّفان آنها، روز به روز، به اسما و احوال آنها مى‌افزايند.[٢] افندى، سپس از وقوع اين امر در كتاب‌هاى الفهرست شيخ منتجب الدين و شيخ طوسى و رجال نجاشى گزارش مى‌دهد.[٣] محقّق شوشترى بر آن است كه تحريفات بسيارى در الرجال ابن داوود رخ داده است، همچنان كه در كتاب كشّى كه پيش از وى بوده، روى داده است. دليل اين ادّعا كه تصحيفات فراوانى در نسخه كتاب رُخ داده، آن است كه رموز نويسندگان رجال و رموز معصومان در آن، تغيير پيدا كرده است. مثلًا در نسخه براى نجاشى «كش» و براى كشّى «جش» آمده است و برعكس، يا با وجود التزامى كه دارد، رمزى نمى‌نهد.

يا رمز «ل» را براى اصحاب «ى» مى‌نهد.[٤] ايشان، اين تحريفات را ناشى از دو چيز دانسته است. نخست، بد خطّى‌

[١]. همان جا.

[٢]. رياض العلماء، ج ١، ص ٢٥٨.

[٣]. همان جا. نيز، ر. ك: كلّيات فى علم الرجال، ص ١١٥- ١١٦.

[٤]. قاموس الرجال، ج ١، ص ٦٢- ٦٣.