تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٩٤ - د تفسير مأثور

است.

علما و مفسّران با استفاده از احاديث منقول از پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام، به تفسير قرآن پرداختند و بعضى (مانند حويزى) به حديث آن‌قدر اهمّيت مى‌دادند كه اگر درباره آيه‌اى از قرآن، حديثى نقل نشده بود، از كنار آيه گذشته، آن را در تفسير خويش نمى‌آوردند و بنا به ادّعاى برخى علما، مشكلات قرآن را به وسيله احاديث رفع مى‌نمودند، چنان‌كه محمّد تقى مجلسى گفته است:

و از نظر اين فقير، مستندات علم فقه، منحصر در قرآن و حديث است و ظاهر شد كه معرفت قرآن نيز به حديث حاصل مى‌شود. پس، بنا بر اين، علم منحصر است در علم به احاديث منقول از حضرت سيّدالمرسلين و ائمه معصوم عليهم السلام.[١] تفاسير روايى قرن دهم و يازدهم هجرى، از لحاظ آمارى، در تاريخ تفسير شيعه، داراى امتيازات خاصّ است كه در اين‌جا به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم.

١. تفسير ترجمة الخواصّ،[٢] از ابوالحسن على بن حسن زواره‌اى (م ٩٤٧ ق)، شاگرد محقّق كَرْكى (م ٩٤٠ ق) و استاد ملّا فتح اللَّه كاشانى (٩٨٨ ق) اين كتاب به زبان فارسى تأليف شده است.

مؤلّف در اين تفسير به آياتى پرداخته است كه در شأن و منزلت اهل بيت عليهم السلام است و آن آيات را بر حسب احاديث و روايات موثّقى كه از ائمه عليهم السلام رسيده، تفسير كرده است و در لابه‌لاى مباحث نقلى آن، مطالب عقلى و عرفانى نيز ديده مى‌شود.

نگارش اين تفسير در سال ٩٤٦ ق، به پايان رسيده است. در ابتداى آن آمده است:

حمد بى حد و شكر بلا حد، مُنعمى را سِزَد كه شقايق حقايق قرآنى در حدايق صدور انسانى بشكافانيد.

صاحب الذريعة، نسخه‌هاى آن را در اسلامبول و خزانه رضويه ديده است.

[١]. لوامع صاحبقرانى، ج ١، ص ٢٢.

[٢]. الذريعة، ج ٤، ص ١٠٠؛ طبقات مفسّران شيعه، ج ٢، ص ٣٦٩- ٣٧٠.