تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤١٥ - ديگر تأليفات رجالى
را به زبانى ساده و در عين حال، جامع، ارائه نمايند و تأليفاتى حائز اهمّيت بودند كه حاوى اين اطّلاعات جامع و مدوّن بوده باشد.
مجمع الرجال قُهپايى (م ١٠١٦ ق)، اثرى است كه چندين بار در زمان حيات مؤلّف يا بعد از آن نسخهبردارى شده است و علّت تأليف آن، هيچ دليل ديگرى غير از سهلالوصول بودن و ارائه اطّلاعات ساده و مفيد آن نمىتواند باشد.
علّامه مجلسى، در اين باره مىنويسد:
گروهى از طالبان علوم ائمه عليهم السلام از من درخواست كردند تا درباره تحقيق اصول رجال، كتابى برايشان بنويسم؛ رساله وجيزه مختصرى كه بيانگر حاوى توضيحات باشد، و آنچه از سخنانشان نزد اصحاب مشهور باشد- بدون تعرّض به قيل و قالهايشان و ترك مجهولات كه فايدهاى در بر ندارند- به ايجاز و اختصار بنويسم تا براى طالبان تحصيلكننده اين علم، آسان باشد و براى آن، مشكلى ايجاد نكند.[١] روش كار علّامه مجلسى در اين كتاب، بدين شكل است كه بعد از آوردن اسامى اشخاص، وضعيت حال آنها را، بدون توضيحات اضافى، مشخّص مىكندو رمزهايى كه در ذكر احوال رجال به صورت مختصر آورده، اين چنين است: «ق» براى ثقه غير امامى، «ح» براى ممدوح، «ض» براى ضعيف، «م» براى مجهول، و «ثقه» براى عدل امامى ضابط.[٢]
ديگر تأليفات رجالى
علاوه بر آثار و تأليفات ارائه شده، كتابهاى ديگرى در علم رجال نگاشته شدهاند كه بدين قرارند:[٣]
[١]. الوجيزة فى علم الرجال، ص ١٤٠.
[٢]. همان جا.
[٣]. برخى از مؤلّفان كتب رجالى به نقل از الذريعة به شرح زيرند:
١) تلميذ شهيد ثانى( مؤلّف ناشناخته)، ٢) مراد تفريشى بن عليخان( م ١٠٥١ ق)، ٣) سيّد نجم الدين بن محمّد بن حسين سكيكى( كتابت ١٠١١ ق)، ٤) ملّا مرادعلى( كتابت ١٠٨٧ ق) به قلم محمّد هاشم بن ابىطالب حسينى، ٥) فيض اللَّه بن عبدالقاهر حسين تفريشى( م ١٠٢٥ ق)، ٦) حميده بنت ملّا محمّد شريف رويدشتى( م ح ١٠٨٧ ق)، ٧) ماجد بن هاشم( م ١٠٢٨ ق)، ٨) كمال الدين بن حيدر حسينى عاملى( پايان ١٠٩٩ ق)، ٩) محمّد بن حسن بن زين الدين( م ١٠٣٠ ق)، ١٠) محمّد مقيم بن صفى الدين محمود شجاعى شريف شيرازى( ق ١١ ق)، ١١) بهاء الدين محمد بن حسين عاملى( م ١٠٣١ ق)، ١٢) نعمة اللَّه بن قوام الدين محمّد نصيرى شيرازى( ق ١١ ق)، ١٣) نجمالدين( م ١٠٣٨ ق)، تعليقاتى بر هامش رجال النجاشى، ١٤) محمّد معروف به مراد كشميرى بن محمّد صادق بن محمّد على( رجال الكشميرى)( مقابله و تصحيح ١١٠١ ق)، ١٥) شمس الدين محمّد كشميرى، شاگرد شيخ بهايى، ١٦) مساعد بن بديع بن حسن حويزى، معاصر شيخ حرّ عاملى، ١٧) محمّد جعفر آبادهاى يا محمّد صفى فارسى( در سال ١٠٤٧ ق)، ١٨) سيّد علاءالدين مير محمّد بن شاه ابى تراب گلستانه( م ح ١١١٠ ق).