تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٨٩ - فشارهاى عثمانى ها، عامل مهاجرت علماى جبل عامل

مهاجر، در تبيين اين اختلاف‌ها مى‌نويسد:

وى (محقّق كركى)، قبل از وفات شاه اسماعيل در حدود سال ٩٢٩ ق، ايران را به سوى عراق ترك كرد و علّت اين امر مشخصّ نشده، ولى مى‌توان حدس زد كه ترس شاه اسماعيل از ادامه نفوذ مردان كارآمد و گسترش تفكّر عقلانى بوده است؛ چرا كه وى افكارش در باب «ولايت فقيه»، همانند افكار شهيد اوّل بوده است.[١] محقّق كركى، پس از مهاجرت از ايران، حدود شش سال در عراق ماند و بعد از وفات شاه اسماعيل صفوى و روى كار آمدن شاه طهماسب (٩٣٠ ق)، مجدّداً به ايران برگشت.[٢]

مرحله دومِ مهاجرت علماى جبل عامل به ايران‌

كاميابى‌هاى محقّق كركى در حكومت صفويه و انگيزه‌هاى شاه طهماسب، مرحله بعدى هجرت عامليان را هموار ساخت. پس از محقّق كركى، استوانه‌هاى علمى شيعه، از جمله: كمال الدين درويش، شيخ على بن هلال كركى، شيخ حسين بن عبدالصمد شيعى حارث و پسرش شيخ بهاءالدين محمّد عاملى، به ايران مهاجرت كردند كه اينان را بايد شناخته شده‌ترين چهره‌هاى مهاجر جبل عامليان به ايران، پس از مهاجرت محقّق كركى قلمداد كرد و به دنبال آن، به شكل بى‌سابقه‌اى در تاريخ تشيّع، موج مهاجرت فقيهان جبل عاملى به سوى ايران، آغاز شد.[٣]

فشارهاى عثمانى‌ها، عامل مهاجرت علماى جبل عامل‌

برخى از محقّقان و مستشرقان، مهاجرت عامليان به ايران را ناشى از فشارهايى مى‌دانند كه امپراتورى عثمانى بر مناطق شيعه‌نشين جبل عامل و عراق داشته است.

[١]. الهجرة العاملية إلى ايران فى العصر الصفوى، ص ١٢٤.

[٢]. همان، ص ١٢٥- ١٢٦.

[٣]. عالم آراى عبّاسى، ج ١، ص ١٥٤.