تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٠٧ - چهار نگاهى گذرا به غريب الحديث

كتاب، جمع‌آورى شده و بر مبناى حروف معجم، تنظيم شده است.[١] ٨. صلة الخلف بموصول السلف، از ابوعبداللَّه مغربى رودانى (م ١٠٩٤ ق).

سه. بازشناسى احاديث جعلى و تأليف كتب موضوعات‌

١. الفوائد المجموعة فى الأحاديث المرفوعة، از ابوعبداللَّه محمّد بن يوسف شامى صالحى (م ٩٤٢ ق).

٢. تنزيه الشريعة المرفوعة عن الأخبار الشنيعة المصنوعة، از ابوالحسن على بن محمّد كتانى (م ٩٦٣ ق). در واقع، مستدركى بر كتاب اللّئالى المصنوعةى سيوطى است و به گفته برخى از محقّقان، جامع‌ترين كتاب در باب موضوعات است.

٣. تذكرة الموضوعات، از جمال الدين محمّد طاهر بن على فتنى، ملقّب به ملك المحدّثين (م ٩٨٦ ق).[٢] ٤. الموضوعات الكبير (الموضوعات الصغرى يا المصنوع)، از ملّا على قارى (م ١٠١٤ ق).

چهار. نگاهى گذرا به غريب الحديث‌

غريب الحديث، عبارت است از واژه‌هاى نامفهوم و ناآشنا در متن حديث، كه مقصود گوينده و نويسنده را به شنونده و خواننده، منتقل نمى‌سازد. حوزه حديثى اهل سنّت در اين عصر، فعّاليت خود را، هر چند محدود، به حوزه اين علم كشانيد و نگاه خود را متوجّه كتاب النهاية فى غريب الحديث ابن اثير (م ٦٠٦ ق) ساخت.

عيسى بن محمّد صفوى (م ٩٥٣ ق) و على بن حسام الدين متّقى هندى (م ٩٧٥ يا ٩٧٧ يا ٩٧٩ ق)، هر كدام به نوعى كتاب النهاية را تلخيص و مختصر نمودند.[٣]

[١]. كنوز الحقائق من حديث خير الخلائق، ص ٥- ٦.

[٢]. معجم المؤلّفين، ج ١٠، ص ١٠٠.

[٣]. النهاية فى غريب الحديث و الأثر، ص ٨.