تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٧٧ - اوضاع سياسى، اجتماعى و فرهنگى شيعه در سده هاى دهم و يازدهم هجرى

نيازمندى‌هاى دينى توده مردم در داخل قلمرو حكومت، حاكمان صفوى نيازمند ابزارهايى بود كه علما توانستند آنها را فراهم نمايند. از جمله اقدامات علما، اينها بود:

١. انتقال نُسَخ از بلاد عربى و هند به داخل ايران و استنساخ كتب، بويژه كتب حديثى، و گسترش كمّى و كيفى كتاب‌خانه‌ها.[١] هم‌زمان با مهاجرت علماى جبل عامل، بحرين و عراق، آثار، نوشته‌ها و كتاب‌خانه‌هاى شخصى آنها به ايران انتقال يافت و اين، عامل مهمّى در تحوّل فرهنگى ايران عصر صفوى گرديد.

نسخه‌بردارى از منابع داخل و خارج قلمرو صفويه و انتقال اين منابع به ايران، كارى رايج و مرسوم گرديد. به دليل وجود بيشتر آثار مخطوط شيعه در عراق،[٢] نسخه‌بردارى از اين آثار، شدّت بيشترى يافت. شيخ جعفر محبوب، در توصيف «مكتبة العلويّة» ى نجف مى‌نويسد:

در اوايل قرن دهم و يازدهم، رجال علم براى مطالعه و نسخه‌بردارى به اين كتاب‌خانه مراجعه مى‌كردند و در بعضى از كتاب‌هاى امانتى اين كتاب‌خانه، اسامى كتاب‌دهندگان و كتاب‌گيرندگان را ديدم ....[٣] درباره هند، گفتنى است كه شيخ على منشار، پدر زن شيخ بهايى، كتاب‌هاى بسيارى از هند به ايران آورد كه بعدها جزو كتاب‌خانه شخصى شيخ بهايى شد.

افندى، درباره اين كتاب‌ها مى‌گويد:

شنيدم كه آنها، چهار هزار مجلّد كتاب بود. اين كتاب‌ها به ارث به تنها فرزند دختر شيخ على رسيد كه همسر شيخ بهايى شد. شيخ، آنها را

[١]. براى آشنايى تفصيلى با اين بحث، ر. ك: اشاراتى در باب كتاب و كتاب‌خانه در دوره صفوى. براى اطّلاع بيشتر درباره انتقال نسخه‌هاى كتب از بلاد عربى به ايران صفوى، ر. ك:« نسخه‌هاى مهاجر از بلاد عربى به ايران صفوى»، صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، ج ٢، ص ٧٣٩ و ٨٠٧.

[٢]. صفويه در عرصه دين، فرهنگ و سياست، ج ٢، ص ٨١٤.

[٣]. موسوعة العتبات المقدسة( قسم النجف)، جعفر خليلى، ج ٧، ص ٢٣٨.