تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١٧٨ - رويكرد صوفيانه

تو، دست دولت معدلت انبيا و اوليا و بزرگان و صالحان ملوك، بر آن ظفر يافته بود، و هم لشكر استيلا و تطاول و ستم در حوالى آن، مقام كرده، فى الجمله، عدل و ظلم اسلاف، آن را دارالملك قرار ساخته بود.[١]

رويكرد صوفيانه‌

از پديده‌هاى قابل توجّه در حوزه فعّاليت‌هاى حديثى در قرن هشتم هجرى، رويكرد صوفيانه به حديث است. اين رويكرد، مشخّصاً در آثار سيّد حيدر آملى، عالم و عارف نامدار شيعه، قابل پيگيرى است. با توجّه به كثرت آثار عرفانى آملى، در اين‌جا به معرّفى كتاب مهم و معروف او، يعنى: جامع الأسرار و منبع الأنوار و بيان ويژگى‌هاى حديثى آن مى‌پردازيم.[٢] آنچه در اين‌جا درباره كتاب جامع الأسرار مطرح مى‌شود، تا حدود زيادى درباره ديگر آثار وى نيز قابل تطبيق است.

كتاب جامع الأسرار با تحقيق و فهرست نويسى هانرى كربن و عثمان اسماعيل يحيى، توسّط انستيتوى مطالعات ايران و فرانسه به سال ١٣٤٧ ش، منتشر شده است.

كتاب، داراى يك «مقدّمه» و سه «اصل» است. هر اصل، شامل چهار «قاعده» است. در مقدّمه بحثى درباره كتمان اسرار موجود در كتاب جامع الأسرار، آمده است.

اصل نخست، در باب توحيد و اقسام آن از چهار قاعده فضيلت توحيد، تعريف توحيد، تقسيم توحيد و چگونگى توحيد، سامان يافته است.

اصل دوم، درباره استشهاد در باب حقيقت توحيد و شامل استشهاد به كلام خداى تعالى و سخنان انبيا، اوليا و مشايخ صوفيه است.

[١]. همان، ص ٨٥.

[٢]. براى مطالعه بيشتر، ر. ك: مجلّه علوم حديث، ش ٢٨:« رويكرد حديثى سيّد حيدرآملى در جامع الأسرار»، ازنگارنده.