تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ١٧٩ - رويكرد صوفيانه

اصل سوم، با عنوان: «توابع ولواحق اسرار شرايع الهى»، دربرگيرنده قواعد بيان شريعت، طريقت و حقيقت، اسرار نبوّت و رسالت و ولايت، بيان وحى و الهام و كشف و بيان اسلام و ايمان و ايقان است.

به طور كلّى، وجهه همّت آملى در اين كتاب، عرضه و تبيين آراى عرفانى با استفاده از آيات و روايات، و سازگار نشان دادن مبانى دينى و شيعى و ديدگاه‌هاى صوفيان در باب مقولات مهم اعتقادى (مانند: توحيد، نبوّت، ولايت، اسلام و ايمان) است.

او خود در اين باره مى‌گويد:

اين كتاب، مشتمل است بر اعظمِ اقوال صوفيان و شيعيان و معارضات و مجادلات ايشان. و اقوال علماى ظاهر و سخنان انبيا و اوليا از باب استشهاد. و غرض آن است كه شيعه، صوفيه و صوفيه شيعه گردند.[١] شيخ آقا بزرگ تهرانى نيز در اين زمينه مى‌نويسد:

حاول فيه الجمع بين المتضادات والمتعارضات من أقوال الصوفيّة وتوجيه كلماتهم بما ينطبق على الشريعة.

آملى، در جامع الأسرار كوشيد تا ميان سخنان ضدّ و نقيض و ناسازگار صوفيان، آشتى دهد و گفتار ايشان را بر آنچه منطبق با شريعت است، توجيه كند.[٢] از نظر آملى، فرقه اماميه، دو گروه‌اند: گروهى به ظاهر علوم ائمه عليهم السلام، يعنى شريعت و اسلام و ايمان پرداختند، و گروهى به باطن علوم ايشان، يعنى طريقت و حقيقت و ايقان، نظر دوختند. گروه نخست، به «مؤمن» موسوم‌اند و دسته دوم به «مؤمن ممتحن»، نامبردار، و شيعه و صوفيه، تعبيرى از اين دو است؛ زيرا شيعى و

[١]. جامع الأسرار، ص ٦١١.

[٢]. الذريعة، ج ٥، ص ٣٩. نيز، ر. ك: رياض العلماء، ج ٢، ص ٢٢١.