تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٢٩ - غريب الحديث

٨. شرح التوحيد للصدوق، از قاضى محمّد سعيد بن محمّد مفيد قمى (م بعد از ١١٠٦ ق).[١] شرح عرفانى، فلسفى مفصّلى است در چهار جزء بر التوحيد شيخ صدوق كه در سال ١٠٩٩ ق، به پايان رسيده است.

٩. منهج اليقين، از سيّد علاءالدين محمّد بن ابى تراب گلستانه (م ١١١٠ ق).[٢] شرحى است بر وصيّت امام صادق عليه السلام به شيعيان كه به زبان فارسى نگاشته شده است.

غريب الحديث‌

چنان‌كه در بررسى وضعيّت حديث اهل سنّت گفته شد، غريب‌الحديث، عبارت است از واژه‌ها و لغات ناآشنا و غير مستعمل در متن حديث، كه فهم مطلب را براى خواننده، مشكل مى‌نمايد.

در قرن يازدهم هجرى، فخرالدين بن محمّد على خفاجى، مشهور به طريحى (م ١٠٨٥ يا ١٠٨٧ ق) كه از شيعيان ادب آموخته و سيراب شده از علم صحيح اهل بيت عليهم السلام بود، كوششى بزرگ را آغاز كرد. او به تحقيق در واژه‌هاى ناآشناى قرآن و حديث پرداخت‌[٣] و براى واژه‌هاى غريب هر كدام از اينها كتاب مستقلّى نوشت.

كتاب غريب القرآن وى، در بخش مربوط به تفاسير روايى آمده است؛ ولى در باب حديث، وى موفّق شد تا در آخرين دهه عمر پُربارش كتاب مجمع‌البحرين و مطلع النيّرين را به پژوهشگران و كاوشگران حديث اهل بيت عليهم السلام عرضه كند. وى در تدوين اين كتاب، از همه كتاب‌هاى مهم غريب الحديث، لغت، تفسير و ... سود برده است.[٤] روش مؤلّف در اين كتاب، بدين شكل است كه در ترتيب واژه‌ها، از روش‌

[١]. الذريعة، ج ١٣، ص ١٥٣؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ٣٩.

[٢]. الذريعة، ج ٢٣، ص ٧٦؛ فهرست نسخ خطى كتاب‌خانه آيةاللَّه مرعشى، ج ١٧، ص ٥٤.

[٣]. مجلّه علوم حديث، ش ١٣، ص ١٠١:« سير تدوين غريب الحديث»، عبدالهادى مسعودى.

[٤]. همان، ص ١٠٢.