تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤١٤ - ساده نويسى در رجال و اهميت آن

اسامى را به صراحت بيان كرده است (الذريعة، ج ١٠، ص ١٠٢)، در مقدّمه كتاب حاوى الأقوال فى معرفة الرجال مى‌نويسد:

أنى لم أظفر بكتاب جامع لمّا انتخبوه، ولم أفز بقانون محتوٍ على ما شعّبوه، فأحببت أن أكتب فى ذلك دستوراً، وأجمع فيه ما كان متشعّباً منثوراً.[١] بر اساس گفته صاحب الذريعة، كتاب حاوى الأقوال، اوّلين كتابى است كه رجال حديث را بر اساس اقسام چهارگانه صحيح، حَسَن، موثّق و ضعيف، مرتّب نموده است‌[٢] و در حالات هر يك از آنها، مطالب كتب اربعه رجالى را به الفاظ آنها و آوردن رموزى براى نام‌هايشان نقل كرده است. مؤلّف، تحقيقات خود را با عناوين «قلتُ» مى‌آورد. اين كتاب، مشتمل بر يك «مقدّمه» و چند «مقصد» و يك «خاتمه» است و در آغاز و پايان آن، چند فايده رجالى آمده است.

از ديگر فعّاليت‌هاى رجالى در اين دوره، انتخاب كتابى از قدما و شرح و تفسير نمودن رجال آن بود؛ يعنى همان كارى كه محمّد تقى مجلسى (م ١٠٧٠ ق) در شرح مشيخة الفقيه‌[٣] انجام داد.

وى پس از تأليف روضةالمتقين، بر آن شد تا مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه را- كه اسانيد صدوق به ائمه عليهم السلام را در بر دارد- شرح كند شبيه كارى كه سيّد هاشم بحرانى (م ١١٠٧ ق) در كتاب تنبيه‌الأريب انجام داد و كتاب خود را در شرح اسانيد تهذيب الأحكام شيخ طوسى و بيان خصوصيّات رجال آن به رشته تحرير درآورد.

ساده‌نويسى در رجال و اهمّيت آن‌

گرايش عمومى به ساده‌خوانى و ساده‌نويسى، مؤلّفان را بر آن داشته بود كه آثار خود

[١]. حاوى الأقوال فى معرفة الرجال، ج ١، ص ٩٤.

[٢]. مصفّى المقال فى علم الرجال، ص ٢٥١؛ موسوعة النجف الأشرف، ج ٧، ص ٣٨٣.

[٣]. الذريعة، ج ١٤، ص ٦٦؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٤، ص ٣٣٦.