تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤١٨ - فقه الحديث

كرده است.

٩. الرجال،[١] از محمّد حسن حرّ عاملى (م ١١٠٤ ق). فايده آخر (دوازدهم)، خاتمه وسائل الشيعة است كه خلاصه‌اى است در علم رجال، مشتمل بر ممدوحان و مذمومان به ترتيب حروف آغاز نام‌ها و در پايان بابى در كنيه‌ها و بابى ديگر در نسب و القاب آمده، و در خاتمه، چند فايده رجالى ذكر شده است. تأليف اين كتاب، در سال ١٠٧٣ ق، به پايان رسيده است.

١٠. نضد الايضاح فى ترتيب «ايضاح الاشتباه»،[٢] از علم الهدى محمّد بن محسن كاشانى (م ١١١٥ ق). مؤلّف، كتاب إيضاح الاشتباه فى أسماء الرواة علّامه حلّى (م ٧٢٦ ق) را از جهت مراعات آغاز نام‌ها، ترتيب دقيق‌ترى داده و مطالبى با عناوين «أقول» بر آن افزوده و در سال ١٠٨٦ ق، به پايان برده است.

فقه الحديث‌

فقه الحديث، به معناى فهم معارف روايات و تبيين آنهاست. حال، با اين ديدگاه، اگر فقه الحديث را در اين دوره بررسى نماييم، متوجّه خواهيم شد كه علماى اصولى شيعه- چنان‌كه گفته شد- از همان زمان ورودشان به ايران، به تحكيم مبانى علم حديث پرداختند و بناى فعّاليت‌هاى حديثى خويش را بر محور درايه گذاشتند.

بزرگانى همچون شهيد ثانى، شيخ حسين عبدالصمد و شيخ بهايى، بنيانگذاران اين تفكّر بودند و منظور آنها از فعّاليت‌هاى حديثى، فهم حديث بودند، نه نقل حديث.

اگر معناى حاصل از فقه‌الحديث را در حوزه وسيعى به كار گيريم، بدين صورت‌

[١]. الذريعة، ج ١٠، ص ١٤٤؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٧، ص ٨٩؛ فهرست نسخ خطّى‌مركز احياء ميراث اسلامى ج ١، ص ٢٥٤.

[٢]. الذريعة، ج ٢٤، ص ١٨٦؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٢١، ص ٥٥.