تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٨٤ - ١ إرشاد القلوب إلى الصواب المنجى من عمل به من أليم العقاب

بوده است.[١] قرينه ديگر آن كه ديلمى در مقدّمه كتاب، تصريح كرده كه كتاب خود را در پنجاه و پنج باب، سامان داده است.[٢] در نسخه‌هاى مورد مراجعه (اعلمى، منشورات شريف الرضى، بوذرجمهرى- كه ترجمه است- و مطبعة العلميه نجف)، جلد اوّل، شامل ٥٤ باب بوده و جزء دوم، باب پنجاه و پنجم كتاب. چنان‌كه در پايان جزء اوّل نيز آمده است:

تمّ الجزء الأول من كتاب إرشاد القلوب سنة ١٣٩٨ هجرية ويليه الجزء الثانى الباب الخامس و الخمسون والأخير و فيه فضائل الإمام على عليه السلام و مناقبه و غزواته.[٣] درباره مضمون جزء دوم نيز مى‌توان گفت كه ذكر فضايل و مناقب اميرمؤمنان، خصوصاً به شكلى كه ديلمى آورده، مى‌تواند نوعى پند و يادآورى باشد؛ چرا كه قصد او از آوردن اين مباحث، استدلال و احتجاج براى اثبات امامت و ولايت امام على عليه السلام در مقابل مخالفان نيست؛ بلكه يادآورى فضايل و مناقب ايشان، براى شيعيان است. اين امر، از عدم ذكر مصادر و اسانيد و نيز استفاده نكردن از منابع روايى اهل سنّت پيداست، افزون بر آن كه هدف كلّى نويسنده، ارشاد دل‌ها به صواب است، و چه امر صوابى بالاتر از فضايل اميرمؤمنان؟[٤] درباره ارجاع به بحار الأنوار و مدينة المعاجز كه در متن جزء دوم آمده، گفته شده كه اين امر، ناشى از اشتباه ناشر بوده كه از هامش نسخه خطّى وارد متن شده است.[٥] در مواضع ديگر كتاب، چنين ارجاع‌هايى ديده نمى‌شود و از تعبير «بتغيّر ما فمن أراده‌

[١]. الذريعة، ج ١، ص ٥١٧( ش ٢٥٢٧). نيز، ر. ك: روضات الجنّات، ج ٢، ص ٢٩١( ش ٢٠١)

[٢]. إرشاد القلوب، انتشارات اسوه، ص ٤٣؛ مؤسّسة الأعلمى، ص ١٢.

[٣]. إرشاد القلوب، مؤسسة الأعلمى، ص ١٨٣؛ منشورات الرضى، ص ٢٠٦.

[٤]. ر. ك: أعلام الدين، تحقيق: مؤسسه آل بيت عليهم السلام، ص ٢٦( مقدّمه)؛ إرشاد القلوب، ص ٦( چاپ اسوه).

[٥]. ر. ك: همان‌جا.