تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٢١ - شرح نويسى

صورت گرفت.[١] از شرح أصول الكافى، مفاتيح الغيب، أسرار الآيات، تفسير القرآن الكريم و ساير كتب او معلوم مى‌شود كه احاطه كاملى به آيات قرآنى و اقوال مفسّران و اخبار وارد شده از طريق اهل بيت عصمت و طهارت داشته است.[٢] ملّا محمّد تقى مجلسى (م ١٠٧٠ ق) در شرح مشيخه كتاب من لا يحضره الفقيه،[٣] به مناسبت يادكرد استادش شيخ بهايى، تصريح كرده كه شرحش را بر اين كتاب، در واقع، با ارشاد آن استاد نگاشته است. سپس به ماجراى خواب خود اشاره مى‌كند كه در آن، شيخ بهايى، او را به شرح احاديث اهل بيت عليهم السلام سفارش كرده و او در پسِ آن خواب، به اين اقدام ارجمند، دست زده است.[٤] بعد از آن كه مجلسى شرح عربى «متوسط»[٥] و به عبارتى «موجز و مختصر»[٦] خويش، روضة المتقين فى شرح أخبار الأئمة المعصومين‌[٧] بر كتاب من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق را با اشاره به رجال مسندها و تعيين حديث از جهت صحّت و سقم در سال ١٠٦٣ ق، به پايان رساند و آن را به شاه عبّاس دوم تقديم نمود، شاه از وى درخواست نمود كه آن كتاب را شرح نمايد.[٨] اين اتّفاق، باعث تدوين كتاب لوامع قدسيّه يا لوامع صاحبقرانى‌[٩] در سال ١٠٦٦ ق،

[١]. اين شرح، شامل كتاب‌هاى عقل، توحيد، فضل علم و حجّت است.

[٢]. شرح حال و آراى فلسفى ملّا صدرا، ص ٣.

[٣]. الذريعة، ج ١٤، ص ٦٦.

[٤]. علّامه مجلسى، ص ١٤؛ آشنايى با بحار الأنوار، ص ٧٤.

[٥]. الذريعة، ج ١١، ص ٣٠٢.

[٦]. روضة المتقين فى شرح من لا يحضره الفقيه، ج ١، ص ٢.

[٧]. الذريعة، ج ١١، ص ٣٠٢.

[٨]. عبّاس نامه، ص ١٨٥؛ فوائد الصفويّه، ص ٦٩.

[٩]. الذريعة، ج ١٨، ص ٣٦٩؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ٢٦٤؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، ج ١٠، ص ٥٧٥.