تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٢٢ - شرح نويسى

گرديد. فعّاليت ديگر وى در اين حوزه، كتاب إحياء الأحاديث فى شرح تهذيب الحديث شرح بر تهذيب الأحكام شيخ طوسى بوده كه شرح حال آن گذشت.

ملّا خليل قزوينى (م ١٠٨٩ ق)، دو شرح مزجى و مفصّل بر كتاب الكافى كلينى دارد. وى ابتدا شروع به تدوين كتاب الشافى فى شرح الكافى‌[١] به زبان عربى مى‌نمايد؛ ولى بعدها به دستور شاه عبّاس دوم، كتاب الكافى را به فارسى شرح مى‌نمايد[٢] و لذا باعث مى‌گردد كه شرح مفصّلى بر الكافى بنگارد و اين، پس از نوشتن مقدارى از شرح عربى او بوده است. لذا شرح فارسى خود را الصافى فى شرح الكافى مى‌نامد.[٣] بنا به گفته صاحب الذريعة، وى در سال ١٠٦٩ ق، شرح «اصول»، در سال ١٠٧٤ ق، شرح «فروع» و در سال ١٠٨٤ ق، شرح «روضه» الكافى را به پايان برده است. متن روايت‌ها را به عربى به عنوان «اصل» مى‌آورد و به فارسى به عنوان «شرح» گزارش مى‌دهد و در شرح، به خصوصيات لغوى الفاظ، ضبط و اعراب آنها نيز مى‌پردازد.[٤] شيخ حرّ عاملى (م ١١٠٤ ق)، بعد از اين كه كتاب بزرگ وسائل الشيعة را در سال ١٠٨٨ ق، به پايان رساند، قصد داشت شرحى به نام تحرير وسائل الشيعة و تحبير مسائل الشريعة بر آن بنويسد؛[٥] ليكن عمر شريفش كفاف اين را نكرد و فقط يك جزء از آن را نوشت.

[١]. الذريعة، ج ١٤، ص ٢٧؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٦، ص ٣١٣؛ فهرست الفبايى كتب‌خطّى كتاب‌خانه مركزى آستان قدس، ص ٣١٧؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، ج ٢٥، ص ٢٦٤.

[٢]. عبّاس‌نامه، ص ١٨٤؛ فوايد الصفويّه، ص ٦٩.

[٣]. الذريعة، ج ١٥، ص ٤؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٥، ص ٢٦٥؛ فهرست الفبايى كتب خطّى كتاب‌خانه مركزى آستان قدس، ص ٣٧٨.

[٤]. الذريعة، ج ١٥، ص ٤.

[٥]. أمل الآمل، ج ١، ص ١٤٥.