فرمود: «از من بشنو كه من جز از فرمان الهى سخن نمى‌گويم. هيچ مردى نيست كه در خانه به همسرش كمك كند، جز آن كه در برابر هر موى بدنش [ثواب‌] يك سال عبادت كه روزهايش روزه و شب‌هايش مشغول عبادت باشد، به وى داده مى‌شود.

ر. ك: ص ٣٥٣ (صدقه‌هاى على).

٣/ ٦

پيشواى صدقه‌دهندگان‌

٣/١-٦

آيه‌اى كه جز امام، كسى بدان عمل نكرد

«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هرگاه با پيامبر [خدا] گفتگوى محرمانه‌اى (نجوايى) داريد، پيش از گفتگوى محرمانه خود، صدقه‌اى بپردازيد. اين [كار] براى شما بهتر و پاكيزه‌تر است؛[١] و اگر

[١] علّامه طباطبايى مى‌گويد: كلام خداوند كه مى‌فرمايد:« اين‌[ كار] براى شما بهتر و پاكيزه‌تر است»، همچون آيه« اگر روزه بگيريد براى شما بهتر است»( بقره: آيه ١٨٤»، براى بيان علّت تشريع‌[ حكم‌] است. و ترديدى نيست كه منظور از خير بودن و پاك بودن، خير بودن بر جانشان و پاك بودن بر دل‌هايشان است. شايد دليل آن اين بود كه ثروتمندانِ آنان با پيامبر ٦ بيشتر[ به نجوا] سخن مى‌گفتند و با اين كار، نوعى تقرّب جويى به پيامبر ٦ را به نمايش مى‌گذاشتند و نداران، از اين كار، غمگين و دل‌شكسته مى‌شدند. از اين رو، دستور يافتند كه پيش از نجوايشان به فقيرانشان صدقه دهند؛ چرا كه در اين كار، نوعى ارتباط دل‌ها و انگيزش رحمت، مهر، دوستى، پيوستگى دل‌ها از راه كنار زدن خشم و كينه وجود دارد ....

و كلام خداوند كه فرمود:« اگر چيزى نيافتيد، بدانيد كه خدا آمرزنده مهربان است»، يعنى اگر چيزى براى صدقه دادن نيافتند، مقدّم داشتن صدقه، واجب نيست و خداوند، رخصت نجوا با پيامبر خدا را داده و از آنان درگذشته است؛ چرا كه او درگذرنده و مهربان است. جمله:« فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» از باب گذاشتن سبب به جاى مسبّب است و در آن، دلالتى بر رفع وجوب از نداران ديده مى‌شود؛ چنان كه براى اراده وجوب از عبارت« فَقَدّمُواْ ...» نسبت به برخورداران، قرينه محسوب مى‌شود.

كلام خداوند كه فرمود:« آيا ترسيديد كه پيش از گفتگوى محرمانه خود، صدقه‌هايى بپردازيد؟» تا آخر آيه، ناسخ حكم صدقه در آيه سابق است و در آن، عتاب و توبيخ شديدى بر ياران پيامبر خدا و مؤمنان است؛ چرا كه آنان به سبب ترس از بخشيدن مال به عنوان صدقه، از نجوا( گفتگوى محرمانه) ف