فرهنگ شیعه - خطيبي کوشکک، محمد و همکاران - الصفحة ٤٨١ - يوم الحساب قيامت؛ روز حساب و بازخواست الهى
فرا مىخوانند و مردم از آنها كمك مىخواهند. نيز گفتهاند چون مؤمن نامه عمل خويش را مىبيند، از شوق فرياد بر مىآورد كه «نامه مرا بخوانيد!» (حاقه/ ١٩) يا چون كافران نامه عمل خويش را مىگيرند، از ترس و هراس فرياد سر مىدهند كه «اى كاش اين نامه را به ما نمىدادند!» (حاقه/ ٢٥) نيز گفتهاند مناديان محشر بانگ برمىآورند: «هُش داريد كه لعنت خدا بر ستمگران!» (هود/ ١٨؛ پيام قرآن، ٥/ ٦٢؛ تفسير نمونه، ٢٠/ ٩٤؛ الميزان، ٩/ ٣٣٠)
***
يوم الجمع: تعبيرى قرآنى از گردهمايى قيامت
به معناى روز گردهمايى است و مقصود از آن، روز رستاخيز است. قرآن دو بار اين تعبير را به كار برده است (تغابن/ ٩؛ شورى/ ٧) و از تعابير هم معناى آن نيز در دو سوره ديگر ياد كرده است (هود/ ١٠٣؛ واقعه/ ٤٩ و ٥٠). وجه اين تعبير آن است كه به روز رستاخيز، آدميان و جنّيان و فرشتگان مقرّب به خواست خداوند گرد هم مىآيند و اعمال مكلّفان به ترازوى دادگاه الهى وزن مىشود. اين آموزه دينى اثرى ژرف در نظام اخلاقى و تربيتى اسلام دارد؛ آن سان كه برخى مفسّران گفتهاند غرض از وحى و رسالت پيامبران ترسانيدن انسان از آن همايش بزرگ و سخت است. در آن روز، مردمان به دو گروه تقسيم مىشوند: گروهى به بهشت مىروند و گروهى به دوزخ. بدون انذارِ انسان از يوم الجمع و ماجرايى كه در آن پيش مىآيد، دعوت دينى ناكام مىماند و رسالت پيامبران (ع) بى فرجام مىشود (الميزان، ١٨/ ١٧؛ پيام قرآن، ٥/ ٥٥؛ تفسير نمونه، ٢٤/ ١٩٤).
***
يوم الحساب: قيامت؛ روز حساب و بازخواست الهى
از نامهاى قيامت در قرآن كريم است (ابراهيم/ ٤١). «حساب» به معناى شمردن است. مراد اين است كه هر مكلّفى به روز قيامت، نتيجه اعمال و افعال خويش را خواهد ديد و خداوند به حساب يكايك آنها مىرسد. از قرآن برمىآيد كه حساب بندگان در قيامت، تنها به دست خداوند