را به انسان هشدار داده‌اند و او را به اين نكته آگاه كرده‌اند اما شيوخ معتزله مردم را از اين راه روش منحرف نموده راه حقيقت را بر آنان تنگ كرده‌اند. چنان كه در مورد آتش بيان كرديم. آتش را همه مى‌فهمند چيست. اما آنان از راه استخراج آتش از درخت و سنگ به وجود و تعريف آتش متوسل شده‌اند. و موجب انحراف مردم گرديده‌اند.

بخش ٣٥

مثل اين گروه با دانش آموزان مانند اين است كه شمعى مقابل كسى روشن باشد و استاد آن شمع را از پيش او بر دارد، و به جاى دورى ببرد بطورى كه مانعهاى بسيار ميان او و شمع قرار گيرد. آنگاه به آن شخص بگويد اگر مى‌خواهى به نور دست يابى بايد توشه راه فراهم آورى و باتفاق همراهان و به كمك راهشناس طى طريق كنى تا به نور برسى.

آن شخص كه مى‌خواهد به معرفت نور آگاه شود اين سخن راهنماى متكلف را مى‌پذيرد و راه سفرى دراز پيش مى‌گيرد. و كوه و دره را مى‌پيمايد، امّا از شمع و نور اثرى نمى‌بيند و گاهى از دور پرتوى مشاهده مى‌كند و مى‌پندارد نور است.

بالجمله از پيمودن آن راه دراز و آن همه كوه و گريوه و درّه به ستوه مى‌آيد و ناتوان مى‌گردد و پس از آنكه فرسوده شد و از دست مرگ نجات يافت دين و دنيا از دست داده به جاى خود باز مى‌گردد.

ما گروهى از مردم را مى‌شناسيم كه بدين گونه مردمى را به شك و گمراهى دچار كرده‌اند و همانا كه اينان رهبرانى بى‌توفيق و راه ناشناسان بد فرجام بوده‌اند. اگر رهروى به دستور چنان راهنمايان‌