ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٨٩٢

مشهور در محيط، چون كه علماء و دانشمندان معمولى از نظر مدارج تحصيلى و از نظر فنون تحصيلى و علوم و دانش رائج در زمان خودشان و نيروى علمى محيط تحصيلى خود با اختلاف رتبه‌اى كه دارند يك قدر مشتركى هم دارند، و اگر يك دانشمند از محيط علمى آنها فرازتر است، اين خود برهانى است بر حقيقت دعوى او كه مربوط به مقام فضل و دانش است و مخصوصاً يك سلسله مسائل علمى بوده كه حل آنها از خصائص مقام امامت بوده است و دانشمندان مذهب به آنها آشنا بودند و امام بر حق را از اين راه مى‌شناختند مانند مورد حديث ٦ و ٧.

٦- آزمايش پسند و دلبخواه- بعضى از دانشمندان معاصر ائمه بودند كه از معاشرت با امامان بر حق خصائص علمى و منطق مخصوص آنها را شناخته بودند و در پيش خود ميزانى قطعى و روشن براى تشخيص امام بر حق داشتند كه در مورد ابهام و فوت امام به وسيله آن امام بعد را مى‌شناختند و اين موافقت با فهم و درك مراجعين هم نشانه كرامتى بوده از طرف امام و هم اظهار مهارتى بوده در فن خاص امامت و در اين ميان مسائل مخصوص امتحانى هم در دست داشتند كه به وسيله آنها مدعى امامت را امتحان و آزمايش مى‌نمودند چون مورد روايت ٧ و ١٠.

اطلاع عميق از روحيه عمومى اجتماع و تشخيص مسير ملت- جامعه‌شناسى در اين قرون اخيره يكى از علوم بسيار مهم و پايه پيشرفت سياست دولت‌هاى بزرگ است و بدين وسيله است كه سياست‌مداران دور انديش از پيش مسير حوادث را مى‌فهمند و بسا پيش آمدهاى عمومى تا دهها سال را مى‌سنجند و در ضمن احاديث ١٤ تا ١٩ اين موضوع به خوبى روشن است كه امام باقر تا امام كاظم در برابر مراجعينى كه خواستند از آنها استفاده سياسى كنند و از نفوذ آنان نسبت به مقاصد انقلابى خود كمك بگيرند در برابر هر كدام بياناتى دارند كه به خوبى روحيه مردم عصر و مسير وضع‌