ترجمه اصول کافي شيخ کليني - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٤٩ - شرحها

و دنيا با آنها بود، و قول راوى: ان هذا لهو العلم، يعنى اين مهم‌ترين فضل شما است و علم منحصر به اين است، امام گفته او را رد كرد و فرمود: دانش كامل و مهم كه مورد تعجب است آن علمى است كه هر روز هر ساعت پديد شود و در اينجا اعتراضى است قوى و آن اين است كه اخبار بسيارى دلالت دارد بر اينكه پيغمبر (ص) همه چيز را مى‌دانسته و همه شرايع و احكام را مى‌دانسته و همه آنها را به امير المؤمنين (ع) آموخته و او همه را به حسن (ع) آموخته و همچنين هر امامى به امامى آموخته پس چه چيز مى‌ماند كه در هر شب و هر روز و هر ساعت براى آنها پديد شود و ممكن است از اين اعتراض به چند وجه جواب گفت:

١- علم همانى نيست كه به شنيدن و كتاب خواندن و حفظ كردن بدست آيد، زيرا همه اينها تقليدى است و همانا علم آن است كه از طرف خداى سبحان هر روز و هر ساعت به دل مؤمن افاضه مى‌شود و بوسيله آن كشف حقائق مى‌گردد و اطمينان مى‌آيد و شرح صدر مى‌افزايد و دل روشن مى‌شود و اين مرتبه از علم تأكيد و تقرير علم آموخته است و موجب مزيد ايمان و يقين و كرامت و شرف، اين است كه خدا بى‌واسطه رسولان و انبياء و بى‌واسطه فرشته‌ها به آنها افاضه علم مى‌كند بطور اضافه.

٢- خدا به ائمه، تفصيلات علومى را افاضه مى‌كند كه بطور اجمال و كلى آن را مى‌دانند و از امام سابق آموخته‌اند.

٣- اين افاضات جديده بر اساس بداء است كه معلومات سابقه آنها بر اثر بداء تجديد مى‌شود و تغيير مى‌كند.

٤- آنچه به نظر من رسيده است و بهترين وجوه است اين است كه از فحاوى اخبار بسيارى معلوم مى‌شود كه ائمه (ع) در همه مراحل هستى يعنى پيش از آنكه روحشان به تن حلول كند و پس از حلول در تن و پس از مفارقت، از بدن و عروج به عالم قدس ترقيات بسيارى در معارف ربانيه‌